Erdogans ware missie bij Trump

Relatie Turkije-VS Prioriteit voor Erdogan bij zijn bezoek aan Trump: de gevoelige zaak rond zakenman Zarrab, die te veel weet van de Turkse leider.

De Turkse president Recep Tayyip Erdogan spreekt op 4 mei de bezoekers toe van een jongerenfestival in Istanbul. Foto Ozan Kose/AFP

De Turkse president Erdogan ontving eind februari twee opmerkelijke buitenlandse gasten in zijn 1.100 kamers tellende paleis in Ankara. Het bezoek van Rudolph Giuliani, ex-burgemeester van New York en juridisch adviseur van president Trump, en Michael Mukasey, een advocaat die officier van justitie was onder George W. Bush, had in stilte plaats. De buitenwereld mocht er niets van weten.

Giuliani en Mukasey waren in Ankara in verband met een politiek explosief proces tegen de zakenman Reza Zarrab. Als de Turkse president Recep Tayyip Erdogan deze dinsdag zijn Amerikaanse collega Donald Trump bezoekt, dan staan natuurlijk de Amerikaanse steun aan de Syrische Koerden en de uitlevering van de Turkse imam Fethullah Gülen, verondersteld brein achter de mislukte coup in 2016, op de agenda. Maar vooral hoopt Erdogan een deal te sluiten over Zarrab, die vast zit in New York en die belastende informatie zou kunnen onthullen over Erdogan.

Volgens Amerikaanse aanklagers was Zarrab de spil in een fraude- en witwasoperatie, waarvoor hij Turkse functionarissen omkocht, inclusief leden van Erdogans familie. Eind maart bleek dat Giuliani en Mukasey aan Zarrabs advocatenteam waren toegevoegd. Nu hun betrokkenheid is uitgelekt, zeggen ze dat ze zijn ingehuurd om een oplossing te vinden „van staat tot staat”. Die oplossing ziet er ongeveer zo uit: als Turkije de Amerikaanse belangen in het Midden-Oosten wil behartigen, kunnen de VS Zarrab vrijlaten. „Hoge functionarissen in de Turkse en Amerikaanse regering blijven ontvankelijk voor een deal”, stelde Mukasey.

Die verklaring wekte veel verbazing. Giuliani en Mukasey zochten naar een diplomatieke deal, buiten de rechtsgang om – heel ongebruikelijk in een lopend strafproces.

Vooral Giuliani’s rol roept vragen op. Hij was een felle tegenstander van de ‘nucleaire deal’ tussen de VS en Iran en vóór sancties tegen het land. Nu heeft hij ineens Zarrab als cliënt, die ervan wordt beschuldigd de sancties tegen Teheran te hebben ontdoken. Probeerde de Turkse zakenman via hem een deal te sluiten met het Witte Huis, om onder vervolging uit te komen? Giuliani heeft nauwe banden met Trump en was tijdens diens campagne een officieuze woordvoerder.

Hoge functionarissen in de Turkse en Amerikaanse regering blijven ontvankelijk voor een deal

Erdogan bemoeit zich persoonlijk met de zaak, die volgens hem politiek gemotiveerd is. Volgens de president zit de Gülenbeweging achter het proces tegen Zarrab.

De zaak kwam aan het licht in december 2013, toen een machtsstrijd uitbrak tussen Erdogan en Gülen. Aan Gülen gelieerde aanklagers lanceerden een onderzoek naar corruptie rond de regerende AK-partij. Spil in het onderzoek was Zarrab, zakenman uit Erdogans entourage, die miljoenen schonk aan goede doelen van Erdogans vrouw Emine.

De politie kwam Zarrab op het spoor toen een vliegtuig uit Ghana een noodlanding maakte in Istanbul. De douane trof honderden kilo’s goud in het toestel aan. Uit onderzoek bleek dat Zarrab via Turkse banken Iraans oliegeld had witgewassen, waarvan hij goud had gekocht dat hij naar Iran verscheepte. De miljardenzwendel was bedoeld om de sancties tegen de Iraanse olie-industrie te ontduiken.

Om de operatie mogelijk te maken zou Zarrab smeergeld hebben betaald aan Erdogan, zijn familieleden en enkele ministers. Uit opnames van telefoongesprekken tussen Erdogan en zijn zoon Bilal, die via internet waren verspreid, zou blijken dat Erdogan zijn zoon instrueerde een miljard dollar aan contanten uit zijn huis te halen voordat de politie kwam. Volgens Erdogan is met de opnames geknoeid.

Poging tot een staatsgreep

Het corruptieschandaal leek Erdogan aan het wankelen te brengen. Hij sloeg terug door de betrokken aanklager en rechters te ontslaan. Hij noemde de zaak een poging tot een straatsgreep in opdracht van Gülen, en lanceerde een zuivering van vermeende Gülenisten. Begin 2014, toen Erdogan zijn positie had verstevigd, gaf hij opdracht Zarrab vrij te laten.

Opmerkelijk genoeg leek Zarrab zich twee jaar later vrijwillig aan te geven bij de Amerikaanse autoriteiten. Hij wist dat in de VS een strafrechtelijk onderzoek tegen hem liep, waarom nam hij dan dit risico? Voelde hij zich niet langer veilig in Turkije?

Erdogan reageerde eerst onverschillig op Zarrabs arrestatie. Dat veranderde toen aanklager Bahara de Turkse corruptiezaak toevoegde aan de tenlastelegging. Hij zei te kunnen bewijzen dat Turkse en Iraanse regeringsfunctionarissen „op het hoogste niveau” samenwerkten bij sanctie-ontduiking. Het proces moet in augustus beginnen. Dan zal Zarrab mogelijk belastende feiten onthullen over corruptie van Erdogan en zijn AK-partij.

Aanklager Bahara staat bekend om zijn vasthoudendheid in grote, politiek getinte zaken. Zo leidde hij de aanrandingszaak van twintig vrouwen tegen de oprichter en oud-topman van Fox News, Roger Aisles. En onlangs werd hem gevraagd om Trumps financiën door te spitten. Twee dagen daarna werd Bahara door Trump ontslagen.

Erdogan hoopt nu met Trump een deal te sluiten over Zarrab. In ruil voor Zarrabs vrijlating zou Turkije zijn verzet tegen Amerikaanse samenwerking met de Syrisch-Koerdische strijdgroep YPG kunnen staken. Vorige week gaf Trump toestemming voor de levering van wapens aan de YPG, ter ondersteuning van de naderende aanval op IS-hoofdstad Raqqa.