Duidelijkheid over breuk in kabinetsformatie is democratische vereiste

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.

Mislukt of vastgelopen? Dat is de eerste duidelijkheid die verschaft dient te worden nu informateur Edith Schippers (VVD) haar opdracht om een kabinet te vormen maandagavond heeft teruggegeven. Woorden hebben hun betekenis; dat geldt in het bijzonder voor het schimmenspel dat in Nederland voor kabinetsformatie doorgaat.

Zodoende maakt het nogal wat uit of VVD, CDA, D66 en GroenLinks, de partijen die sinds 29 maart onder leiding van informateur Schippers met elkaar aan tafel zaten om de mogelijkheden van een coalitie te onderzoeken, definitief hebben geconcludeerd dat verder praten geen zin heeft, of dat dit alleen voor dit moment geldt.

Om in het onuitputtelijke formatie-esperanto te blijven: is de deur alleen maar dicht of is deze ook werkelijk in het slot gevallen? Het is het verschil tussen vastgelopen en mislukt en bepalend voor het verdere verloop van de formatie. Een stap terug om later toch weer bij elkaar te komen is geen onbekende variant in het Nederlandse formatiespel.

De uitlatingen van de hoofdrolspelers wezen na de verrassende wending van maandagavond vooralsnog niet op een keiharde en definitieve breuk. Het thema migratie in al zijn verschillende facetten bleek uiteindelijk het struikelblok. Dat hoeft niet te verbazen gezien de verschillende uitgangsposities van de partijen zoals deze zijn neergelegd in hun verkiezingsprogramma’s. Opmerkelijk is vooral dat de conclusie over de onoverbrugbaarheid van de meningsverschillen op dit punt niet al veel eerder is getrokken. Over wat nu precies de breekpunten bij het te voeren migratiebeleid waren, maar ook over de punten waar wel compromissen mogelijk bleken hullen alle betrokkenen zich nog in stilzwijgen.

Onderhandelings-tactisch is deze opstelling weliswaar begrijpelijk, maar vanuit democratisch opzicht is deze houding ronduit verwerpelijk. De partijen die op 15 maart het vertrouwen van de kiezers kregen dienen zich optimaal te verantwoorden over wat zich de afgelopen zes weken achter de gesloten deuren van het Binnenhof heeft afgespeeld.

Nederland gaat op weg naar een nieuwe, nog onbekende fase in de formatie. Terwijl afgelopen zondag in Frankrijk een week na de verkiezingen de nieuw gekozen president zich vestigde in het Élysée en een dag later een nieuwe premier benoemde, worden in Nederland 61 dagen na de verkiezingen de schaakstukken voor het spel om de regeringsmacht opnieuw opgesteld.

Het land kan het zich blijkbaar veroorloven. Maar opmerkelijk blijft het.