Hoe moet het nu verder met de formatie?

Hoe nu verder?

Nu de poging van VVD, D66, CDA en GroenLinks is gestrand, beslist de Tweede Kamer welke nieuwe combinatie een kans krijgt.

ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers op 20 maart na zijn gesprek met verkenner Edith Schippers. Foto ANP / Jerry Lampen

Door het vastlopen van de eerste formatiepoging gaat informateur Edith Schippers voor een staatsrechtelijk novum zorgen. De demissionaire VVD-minister moet nu aan de Tweede Kamer tekst en uitleg geven waarom de beoogde coalitie van VVD, CDA, D66 en GroenLinks is mislukt – en niet aan de koning.

De primeur is een gevolg van de centrale rol die de Tweede Kamer sinds de vorige formatie speelt: niet langer het staatshoofd beslist na de verkiezingen wie een rol als verkenner, informateur of formateur krijgt; de Tweede Kamer doet dat. De vorming van Rutte II (VVD en PvdA) in het najaar van 2012 verliep zo voorspoedig dat de eerste poging direct slaagde. Daardoor deed zich de situatie niet voor dat een informateur het klappen van de onderhandelingen in de Kamer moest komen uitleggen.

Schippers zei snel met een eindverslag te komen, waarna op korte termijn (dinsdag of woensdag) een debat volgt. Vervolgens is het aan de Kamer om een – vermoedelijk – nieuwe verkenner aan te stellen.

Van de drie meest voor de hand liggende combinaties is er nu één (voorlopig) afgevallen. Wat rest? Allereerst een coalitie waarin de ChristenUnie (CU) de plaats inneemt van GroenLinks. Nadeel van deze optie is dat de vier partijen in zowel de Eerste als Tweede Kamer een meerderheid hebben van maar één zetel. Daar staat tegenover dat CU, CDA en VVD op inhoud vaak op steun van de SGP kunnen rekenen; een partij met drie Tweedekamerzetels.

CU-leider Gert-Jan Segers heeft alleen voortdurend benadrukt dat hij niet het voortouw wil nemen; zijn partij boekte immers geen winst bij de verkiezingen, maar bleef steken op vijf zetels. Daar komt bij dat de partij in ethische kwesties, zoals hulp bij ‘voltooid leven’ ver verwijderd is van VVD en D66. Ook op milieugebied is de afstand met VVD en CDA groot.

De derde mogelijkheid is dat VVD, D66 en het CDA met de PvdA gaan praten. Dat lijkt vooralsnog alleen een theoretische mogelijkheid te zijn. De PvdA-fractie heeft al bedacht: dat doen we niet. Ze zijn bereid om te gaan praten – waarom zou je daar nee tegen zeggen? – maar dan komen ze met zoveel eisen dat een mislukking onvermijdelijk is. De sociaal-democraten, zei partijleider Asscher al eerder, gaan eerst „de wonden likken”.