Xi ziet kansen in tijdperk-Trump

Één Gordel, Één Weg

De Chinese president Xi nodigde de hele wereld uit in Beijing om te praten over ‘het project van de eeuw’ van 1.000 miljard dollar.

Wereldleiders op het Forum Eén Gordel, Eén Weg. Foto Han Guan /EPA/NG/POOL

Scherper kon de Chinese president Xi Jinping met zijn grootste investeringsplannen in buitenlandse logistiek en infrastructuur het contrast met het America First van president Donald Trump niet stellen. Waar „de vijand” zich lijkt terug te trekken, zet China geheel volgens de regels van de oorlogsstrateeg Sun Tzu een grote stap voorwaarts.

Ten overstaan van staatshoofden, regeringsleiders, ministers en topambtenaren uit 132 landen zei Xi dat China „de open wereldeconomie en een redelijk en transparant handelssysteem altijd zal verdedigen en ontwikkelen”. Eerder dit jaar in Davos vergeleek hij protectionisme met „opsluiting in een donkere kamer”. De leider van de grootste en langst levende Communistische Partij ter wereld als kampioen en beschermheer van de globalisering, het is even wennen.

Xi had ongeveer de hele wereld uitgenodigd om naar Beijing te komen – ook Suriname was present – om duidelijk te maken dat het China ernst is met het plan om de komende decennia ruim 1.000 miljard dollar (919 miljard euro) te investeren in buitenlands spoor, tunnels, wegen, havens, kerncentrales en vliegvelden.

Lees ook het achtergrondverhaal over het ‘Chinese Marshallplan’:
Alle wegen leiden naar Peking

Bijna geen land – India was een opvallende uitzondering – kon of wilde dus de uitnodiging negeren om zondag en maandag in Beijing te luisteren naar Xi’s rede over wat hij het „project van de eeuw” noemde. In de kern komt Xi’s visie erop neer dat China zijn nieuwe rijkdom en economische kracht wil inzetten voor een herschikking van de wereldorde. Een wereldorde waarin China de invloed heeft die passend is voor een nieuwe supermacht.

Twijfels over globalisering

„Wij willen niet de oude manier van geopolitieke spelletjes herhalen, wij willen niet dat een paar landen een kleine groep vormen om de stabiliteit van de wereld te ondermijnen”, aldus Xi, die doelde op de Verenigde Staten en Japan. Al sinds de stichting van de Volksrepubliek China in 1949 heeft China moeite met de door de VS gedomineerde wereldorde. Nu in Washington en in verschillende Europese hoofdsteden twijfels groeien over de globalisering, ziet Xi kansen om de invloed van China heel concreet te vergroten. Het land is in staat daarvoor de prijs in financieel en politiek opzicht te betalen.

Een enkele Europese diplomaat en zelfs een Europese minister deed de gigantische happening in Beijing af als „een grote pr-exercitie”. Tot op zekere hoogte was dat ook het geval. Sterker nog: het is de bedoeling van de gastheer. China wil het ‘Eén Gordel, Eén Weg’-project – oftewel de 21ste-eeuwse Zijderoutes ter land en ter zee – aan de wereld verkopen als een zegening, als een mondiale verrijking.

Uiteraard speelt welbegrepen eigenbelang een dominante rol. China heeft nieuwe markten nodig voor technologieën (treinen, kerncentrales, havens, spoorwegmaterieel) en zoekt wegen om af te komen van de overproductie aan staal en cement zonder acht miljoen arbeiders af te danken. Daarvoor kunnen, zo hebben de Chinese leiders vastgesteld, de enorme kapitalen van banken, staatsbedrijven, steden en provincies gemobiliseerd worden.

Lees meer over de Chinese miljarden voor infrastructuur:
1.000 miljard lost niet alle problemen op

Maar misschien is het belangrijkste dat Xi, wiens eerste termijn van vijf jaar er bijna op zit, aan zijn bevolking wil laten zien dat hij een wereldwijd gerespecteerd leider is. Een leider, bovendien, die concrete economische prestaties levert. Zakt de Chinese economie in of blijft ze stationair draaien, dan loopt de Communistische Partij van China het grote risico niet langer te worden gezien als legitieme machthebber.

En de mensenrechten?

Dat er tal van bedenkingen en politieke risico’s bestaan, is bekend, maar die bleven zondag grotendeels onbenoemd. Geen enkele deelnemer aan de top, die gegoten was in de vorm van een forum, stelde de vraag aan de orde of bij de negenhonderd Chinese projecten mensenrechten, arbeidsomstandigheden en milieunormen worden gerespecteerd, en zo ja wiens normen. Ook op geopolitiek niveau zijn er vele netelige kwesties.

Dat China met omvangrijke investeringen in de vijf Centraal-Aziatische republieken diep doordringt in de achtertuin van Rusland, liet president Poetin onbesproken. Volgens een Russische analist hebben Poetin en Xi een overeenkomst gesloten die erop neerkomt dat de Chinezen in Centraal-Azië en Siberië hun gang mogen gaan als militaire en veiligheidskwesties aan Rusland worden overgelaten. En al zou Poetin het willen, hij kan zich geen conflict met „Grote Vader” Xi permitteren.

Wereldleiders op het Eén Gordel, Eén Weg-forum in Beijing

Dat India steeds ongelukkiger is met de aanleg van een Chinees-Pakistaanse economische corridor (kosten: 50 miljard dollar) en de Chinese kerncentrale bij het Pakistaanse Karachi maakte premier Modi duidelijk door ostentatief weg te blijven. De afwezigheid van Modi is een nieuw signaal dat de Chinees-Indiase relaties weer snel verslechteren.

Ook de afwezigheid van West-Europa viel op. Nederland was heel voorzichtig present met twee middelhoge ambtenaren, Duitsland met een minister. Engeland en Frankrijk waren er niet. Daarentegen waren Oost- en Zuid-Europa op hoog niveau present, want daar groeien de Chinese investeringen. China is altijd sterk geweest in het uit elkaar spelen van de Europese eenheid en dat is nu opnieuw gelukt. „Het is een heel interessant project en wij willen daar graag aan meewerken, maar wel op basis van openheid, hoge normen en wederkerigheid. Open uw eigen markten eerst, China, zou ik zeggen”, aldus een Duitse onderminister van Economische Zaken, die van haar bedenkingen als een van de weinigen geen geheim maakte.