Sean Spicer, de Kop-van-Jut van het Witte Huis

Is Sean Spicer de volgende uit Trumps staf die sneuvelt? Door zijn blunders en agressief optreden werd de perswoordvoerder in korte tijd beroemd.

Sean Spicer, woordvoerder van het Witte Huis. Foto Brendan Smialowski/AFP

Nee, Sean Spicer verstopte zich op de avond van het ontslag van FBI-directeur James Comey door president Donald Trump niet voor de media in de bosjes. Dat viel op te maken uit een correctie in de Washington Post, nadat de woordvoerder van het Witte Huis dinsdagavond journalisten buiten te woord had gestaan over het explosieve nieuws.

Spicer stond tussen bosjes, verduidelijkte de krant, kennelijk in reactie op een klacht over het verslag over Spicers gedrag die avond. Journalisten met vragen over Comey kregen de indruk dat de woordvoerder hen bij het Witte Huis probeerde te ontwijken. Als geschrokken wild in de koplampen van een auto verscheen Spicer uiteindelijk vanuit de donkere struiken, in het felle licht van de lampen van tv-ploegen.

„Doe de lichten eens uit, doe de lichten uit”, zei hij geïrriteerd, voordat hij een spervuur van vragen over het ontslag pareerde, voornamelijk door te verwijzen naar het departement van Justitie. Daar kwam de aanbeveling om Comey te ontslaan vandaan, verzekerde Spicer – al ontkende Trump dat later. Wanneer had de president voor het laatst met Comey gesproken? „Ik weet het niet”, zei de woordvoerder. „Er is enige – ik weet het niet. Ik weet het niet.”

Het internet had veel lol met het bizarre incident:

Erbarmelijke vertoning

Het was een erbarmelijke vertoning, zelfs voor Spicer, die in korte tijd wereldberoemd is geworden om zijn confronterende en soms stuntelige optreden. Volgens sommige Amerikaanse media had hij een „inzinking” door het ontslag van Comey, dat door het Witte Huis niet op een duidelijke manier kon worden uitgelegd. Spicer, die elke poging tot een communicatiestrategie ondermijnd ziet door zijn ongrijpbare baas, leek het spoor bijster.

De afgang heeft vragen opgeroepen over de toekomst van een van de beroemdste én meest gelaakte woordvoerders van het Witte Huis uit de geschiedenis. Is de grijnzende, kauwgomkauwende Republikeinse spin doctor zijn positie als press secretary nog wel zeker? Of is de 45-jarige Spicer na FBI-baas Comey de volgende die het veld moet ruimen?

De speculaties zijn aangewakkerd door het kloeke optreden van zijn plaatsvervanger, Sarah Huckabee Sanders. Zij voerde in de dagen na het ontslag van Comey het woord, officieel omdat Spicer verplichtingen had als reservist van de Amerikaanse marine. Sanders toonde zich aan het hoofd van de perszaal minder van slag dan de onstuimige Spicer vaak lijkt.

Persbriefings

Trump heeft de speculaties niet ontkracht. Op Twitter vroeg hij zich vrijdag af of het niet beter zou zijn om „alle toekomstige persbriefings te annuleren”.

Tijdens een interview met Fox News op zaterdag noemde hij zijn woordvoerder „een geweldig mens” en „een aardige man”. Onvoorwaardelijke steun bleef echter uit. Op de vraag of Spicer aanblijft, zei Trump: „Hij is er sinds het begin.”

Aanvankelijk waren de twee mannen onwaarschijnlijke bondgenoten. In augustus 2016 werd Spicer door de Republikeinse partij uitgeleend aan de campagne van Trump. Als woordvoerder van de Republikeinen sinds 2011 was Spicer verankerd in de gevestigde orde van de partij, die terugschrok van de populistische kandidaat. Sommige collega’s waren verrast over de draai van Spicer, de langst dienende communicatiechef van de Republikeinen uit de geschiedenis.

Ambitie speelde een belangrijke rol. Spicer wilde chefstaf worden bij de Republikeinen, maar werd gepasseerd. Als troostprijs mocht hij zich vanaf 2015 behalve hoofd communicatie ook topstrateeg noemen. Spicer maakte indruk op Trump met zijn gretigheid om zijn baas te verdedigen op Amerikaanse tv-zenders, ondanks het feit dat hij eerder afstand had genomen van omstreden uitspraken van Trump.

Gestage klim in Washington

De stap paste bij Spicers gestage klim in Washington. Spicer, die opgroeide in een middenklassegezin in Rhode Island als zoon van een verzekeringsman en een medewerkster van een universiteit, studeerde bestuurskunde in Connecticut. Hij bracht een jaar door op de American University in de Amerikaanse hoofdstad en vond daar zijn roeping. Hij werkte als vrijwilliger voor de Republikeinse senator Bob Dole, als soldaat in het Republikeinse campagnelegioen en als woordvoerder voor Republikeinse Congresleden.

Spicer ontwikkelde zich tot een trouwe partijman die meer belang hecht aan loyaliteit dan aan consistentie. Onder president George W. Bush diende hij als woordvoerder van de Amerikaanse Handelsvertegenwoordiger, met als missie een zo open mogelijke vrijhandel te bevorderen – een positie die haaks staat op de protectionistische agenda van Trump die hij nu uitdraagt. Ook Spicers echtgenote Rebecca Miller, bestuurslid van een nationale bierverkopersassociatie, werkte voor de regering-Bush, als onderdirecteur voor communicatie. Het paar heeft twee kinderen. In het tijdperk-Bush trad Spicer op als paashaas bij de ‘Easter Egg Roll’, een kinderevenement bij het Witte Huis.

Droombaan

Toen zijn associatie met Trump onverwachts uitmondde in een verkiezingsoverwinning, kreeg Spicer zijn droombaan als presidentieel woordvoerder. Die betrekking begon onstuimig toen hij op dag twee namens de nieuwe president een boze verklaring aflegde tegenover de media over de omvang van de menigte bij Trumps inauguratie. Gekleed in een te ruim grijs pak, zijn haar kort geknipt, en zich vastklampend aan het spreekgestoelte, lanceerde hij een tirade tegen verbouwereerde journalisten wegens „opzettelijk foutieve verslaggeving”.

In reactie op berichten dat de opkomst bij de beëdiging was achtergebleven vergeleken bij eerdere ceremonies, stelde Spicer dat het ging om „het grootste publiek bij een inauguratie, punt” – een onjuiste bewering. Dagenlang werd gekibbeld over het meetellen van kijkers online, het aantal gebruikers van de metro van Washington en het gebruik van witte grasbeschermers op de Mall, dat het beeld op de foto’s zou vertekenen. De Washington Post gaf het debuut van Spicer vier ‘Pinokkio’s’, het maximale aantal. „We zouden er eigenlijk vijf willen geven”, aldus de schrijver van de factcheckrubriek.

Stormachtig optreden

Het stormachtige optreden van Spicer bleek een voorproefje van de vijandige houding van zijn communicatieteam tegenover de gevestigde media. Trump-adviseur Kellyanne Conway verdedigde Spicer door te verklaren dat hij „alternatieve feiten” had gepresenteerd. De woordvoerder, die zijn strijdlustige houding soms wisselt voor een joviale toon jegens journalisten, zette de wereld op zijn kop met een belofte de pers „ter verantwoording” te roepen.

Spicer haalde daartoe ook een bezem door de dagelijkse mediabriefings in de perszaal van het Witte Huis. De grote nationale media en persbureaus die van oudsher op de eerste rij zitten en de eerste vragen mogen stellen, worden nu vaak overgeslagen ten gunste van publicaties die Trump gunstig gezind zijn. Bovendien kunnen lokale media uit andere delen van de Verenigde Staten (vaak onkritische) vragen stellen via Skype.

De gezette woordvoerder liep de afgelopen maanden echter vooral in het oog met zijn regelmatige blunders. Zo verscheen hij in maart met een speldje van de Amerikaanse vlag ondersteboven op zijn jasje – wat volgens sommigen kon worden geïnterpreteerd als een noodsignaal. Ook tweette hij een code die leek op een wachtwoord. Na een chemische aanval in Syrië in april zei Spicer dat „zelfs iemand zo verwerpelijk als Hitler zich niet heeft verlaagd tot het gebruik van chemische wapens”. Toen werd tegengeworpen dat in de vernietigingskampen miljoenen mensen om het leven zijn gebracht met gifgas, zei hij dat Hitler, in tegenstelling tot president Assad van Syrië, het gas „niet tegen zijn eigen bevolking” had ingezet. Ook Duitse joden zijn echter met gifgas gedood. Uiteindelijk bood Spicer op CNN zijn excuses aan.

Naamsbekendheid

Wegens zijn agressieve, gebrekkige optreden is Spicer in korte tijd een grote beroemdheid geworden in de VS en daarbuiten. De woordvoerder geniet volgens Politico een naamsbekendheid van ruim 60 procent, veel hoger dan de gemiddelde woordvoerder van het Witte Huis. Trump noemde hem in januari een „superster” en prees de kijkcijfers van Spicers briefings.

Keerzijde is dat de kleurrijke woordvoerder een dankbaar doelwit is voor Amerikaanse tv-komieken. Vooral Melissa McCarthy scoort met een wilde persiflage bij Saturday Night Live. Met haar lichamelijke, ongeremde vorm van humor portretteert ze ‘Spicey’ als een onbehouwen schreeuwer die woest huishoudt in de perszaal. Met het spreekgestoelte als een botsautootje gaat ze de pers te lijf. Vrijdag reed ze als Spicer door Manhattan, zich vastklampend aan een gemotoriseerd spreekgestoelte, voordat ze zaterdag optrad als gastvrouw van de populaire tv-show.

Volgens Politico heeft Trump moeite met het feit dat een van zijn belangrijkste mannelijke vertegenwoordigers wordt gespeeld door een vrouw. Niet toevallig liep de sketch bij Saturday Night Live zaterdag uit op een tongzoen tussen Spicer en Trump, gespeeld door Alec Baldwin.

De 6 beste sketches van dit seizoen, volgens NRC-redacteur Frank Kuin:

Wispelturige president

Zal Spicers verbond met Trump een kus des doods blijken voor zijn loopbaan? Het is soms bijna ondoenlijk om het op te nemen voor de ongekend wispelturige president, die zijn eigen communicatie buiten hem om voert via interviews en Twitter. De tweets van Trump verrassen ook zijn eigen communicatieteam. Tegenover The New York Times vatte Spicer dat begin dit jaar nog laconiek op. „De president drijft het nieuws”, zei hij. „Ik help bij het leveren van updates.” Maar de manier van werken eist bij een crisis als het ontslag van Comey duidelijk een tol.

Trump erkende zaterdag in het Fox-interview dat hij het zijn woordvoerders niet makkelijk maakt. „Gaat u zo snel dat uw communicatie-afdeling u niet kan bijhouden?”, werd hem gevraagd. „Ja, dat is waar”, antwoordde Trump. Spicer „doet zijn werk goed”, aldus de president. „Maar hij krijgt klappen.”