De zaak-Holleeder: een langslepend familiedrama

Maandag wordt meer bekend over de agenda van de strafzaak tegen Willem Holleeder. Waarom duurt het zo lang voor de zaak inhoudelijk wordt behandeld?

Rechtbanktekening van Willem Holleeder in de rechtbank van Amsterdam met zijn twee nieuwe advocaten Sander Janssen (M) en Robert Malewicz (R) vorig jaar tijdens een niet-inhoudelijke zitting in het strafproces. Foto ANP/Aloys Oosterwijk

Willem Holleeder zit al bijna 2,5 jaar vast op verdenking van betrokkenheid bij liquidaties van vijf vermeende rivalen uit de Amsterdamse onderwereld. Tijdens de elfde openbare behandeling van de voortgang van het onderzoek zal rechtbankvoorzitter Frank Wieland maandag waarschijnlijk een agenda bekendmaken voor de inhoudelijke strafzaak. Het Openbaar Ministerie en de advocaten van Holleeder vinden dat de zaak in januari 2018 inhoudelijk van start kan. Vier vragen over het vervolg van de Holleederzaak.

1 Waarom duurt het zo lang?

De strafzaak tegen Willem Holleeder laat zich het best omschrijven als een familiedrama. Sinds de arrestatie van de Neus eind 2014 is de meeste aandacht uitgegaan naar de verklaringen van zijn zussen Astrid en Sonja en zijn ex-vriendin Sandra Klepper die in maart 2015 naar buiten zijn gekomen. Sindsdien is het onderzoek belast met het drama dat zich binnen de familie Holleeder heeft afgespeeld na de ontvoering van Freddy Heineken en diens chauffeur in 1983. Daarvoor is Holleeder veroordeeld samen met Cor van Hout, zijn zwager met wie Sonja Holleeder drie kinderen kreeg. Holleeder en Van Hout kregen na het uitzitten van hun straf voor de ontvoering ruzie.

Volgens zijn zussen zit Holleeder achter twee mislukte aanslagen op het leven van Cor van Hout en zijn gewelddadige dood in 2003. De moord op Cor wordt door Astrid en Sonja ervaren als het ultieme verraad en is de basis voor de getuigenis tegen hun broer. Door de onderlinge spanning zijn de getuigenverhoren van de drie vrouwen moeizaam verlopen.

Daarbij speelt een rol dat Willem Holleeder stelt dat zijn zussen worden gedreven door financiële belangen, die samenhangen met de erfenis van Cor van Hout. Omdat Sonja verdachte is geweest in een strafrechtelijk onderzoek naar die erfenis, heeft zij zich beroepen op haar verschoningsrecht bij vragen over dit onderwerp. Dat leidde tot eindeloos getouwtrek en uitstel. Ook het vertrek van Stijn Franken als advocaat van Holleeder, dat samenhing met het feit dat hij in het verleden Sandra Klepper heeft bijgestaan, zorgde voor uitstel. In 2017 zijn de verhoren van de drie vrouwen weer begonnen en volgens betrokkenen zijn de meeste vragen inmiddels wel beantwoord.

De komende periode zal worden besteed aan het horen van getuigen om de verklaringen van de zussen Holleeder te verifiëren. Ook zullen nog oude dossiers uit de kast worden gehaald met hetzelfde doel.

2 Holleeder wordt al sinds 2006 door het Openbaar Ministerie in verband gebracht met liquidaties. Waarom wordt hij daar nu pas voor vervolgd?

Holleeder is in 2007 veroordeeld voor afpersing van vastgoedbaron Willem Endstra en hasjhandelaar en pandjesbaas Kees Houtman. Beide slachtoffers zijn geliquideerd: Endstra in 2004 en Houtman in 2005. Tijdens de afpersingszaak heeft justitie ervoor gekozen om de liquidaties apart te onderzoeken. Dat hing samen met het toen beschikbare bewijs en de complexiteit van de zaak. Het idee was toen: als Holleeder eenmaal vastzit voor afpersing, komt de rest daarna wel.

3 Wat is het verband tussen de Holleederzaak en het liquidatie-onderzoek Passage?

De strafzaak tegen Holleeder nu is de culminatie van een langlopend en complex onderzoek naar een groot aantal liquidaties in de Amsterdamse onderwereld. Dat onderzoek begon feitelijk met de moord op Endstra in 2004, maar kreeg pas vaart in 2007 toen belastende verklaringen van kroongetuige Peter la S. naar buiten kwamen. Op basis van die verklaringen is een nieuw onderzoek opgestart naar een serie onderwereldmoorden dat de naam Passage kreeg. Holleeder is in de zogeheten Passagezaak nooit als verdachte aangemerkt, maar speelde op de achtergrond wel een grote rol. In 2013 veroordeelde de rechtbank een groot aantal verdachten in die zaak. De hoofdverdachte Dino S., volgens justitie de rechterhand van Holleeder, werd vrijgesproken.

Holleeder is aangehouden op het moment dat het hoger beroep in die zaak nog liep. Directe aanleiding was de verklaringen van een nieuwe kroongetuige: Fred Ros. De onderhandelingen tussen Ros en justitie liepen deels parallel aan de gesprekken die Astrid en Sonja Holleeder voerden met justitie over hun verklaringen. Omdat het onderzoek naar de rol van Holleeder bij die moorden is verknoopt met de zaak tegen de verdachten in de Passagezaak - het gaat deels over dezelfde moorden - leidde onderzoek in de ene zaak tot vertraging in de andere zaak en vice versa.

4 Hoe gaat het nu verder?

Het Amsterdamse gerechtshof zal naar verwachting eind juni uitspraak doen in de Passagezaak. Daarmee is de weg vrij voor de inhoudelijke behandeling van de zaak die volgens het Openbaar Ministerie en de verdediging van Holleeder in 2018 kan beginnen. Om die behandeling mogelijk te maken moet het immense dossier, dat in wezen gaat over 30 jaar geschiedenis van de Amsterdamse onderwereld, worden gedigitaliseerd. Dat zal naar schatting nog een half jaar duren.

Omdat deze zaak deels over dezelfde feiten gaat en gebaseerd is op hetzelfde bewijsmateriaal, kan de rechtbank voor tal van principiële en juridische vragen - bijvoorbeeld over de inzet en de betrouwbaarheid van kroongetuigen - bouwen op de beslissing van het hof.

In de nieuwe zaak zal het dan om de feitelijke vraag gaan of er wettig en overtuigend bewijs is dat Holleeder betrokken was bij de moorden. Van belang is de vraag of de verklaringen van kroongetuige Peter la S. overeind blijven in de beslissing van het hof. Hij heeft verklaard dat hij aanwezig was toen Holleeder in het najaar van 2005 de opdracht gaf voor de moord op Kees Houtman, die op 1 november 2005 werd doodgeschoten voor zijn woning in Amsterdam-Osdorp. De woorden „Osdorp eerst”, die Holleeder toen zou hebben gesproken, zouden in dit hele dikke en complexe dossier wel eens de doorslag kunnen geven.