‘Beton is ineens heel sexy’

Art Zuid

Voor de vijfde keer vindt in Amsterdam-Zuid de beeldenroute Art Zuid plaats. Curator Rudi Fuchs koos voor Nederlandse abstracte beeldhouwkunst

Betonsculptuur ‘Hangend vlak’ van Ruud Kuijer op beeldenroute Art Zuid. Foto rien zilvold

In het plantsoen voor het Amsterdamse Hilton hotel vindt een bijzonder acrobatisch hoogstandje plaats. Een reusachtige kraan tilt een tweeduizend kilo zware betonnen sculptuur van een dieplader en laat hem hoog boven de bomen zweven. Vanaf de grond kijkt de maker, de Utrechtse kunstenaar Ruud Kuijer, gespannen toe hoe zijn beeld met uiterste precisie op het onderstel wordt geplaatst. Naast hem staat curator Rudi Fuchs, die met zijn wandelstok aanwijzingen geeft aan de kraanmachinist, alsof hij een orkest dirigeert.

De 75-jarige oud-museumdirecteur is de samensteller van Art Zuid, de beeldenroute die deze zomer voor de vijfde keer wordt georganiseerd in Amsterdam-Zuid. Op de zogenaamde ‘As van Berlage’, de T-kruising van de Apollolaan en de Minervalaan, laat Fuchs vijftig fikse sculpturen neerdalen – „als een regisseur die zijn acteurs op het toneel positioneert”, zegt hij zelf. De route is ruim vijf kilometer lang en strekt zich dit jaar verder uit dan voorgaande edities: tot aan de RAI en de Zuidas toe.

Stijl-jaar

Met zijn tentoonstelling wil Fuchs in dit Stijl-jaar een ode brengen aan de traditie van de Nederlandse geometrisch-abstracte beeldhouwkunst. Hij selecteerde monumentale werken van de naoorlogse generatie, van André Volten, Ad Dekkers en Carel Visser bijvoorbeeld, maar ook van jonge kunstenaars als Saskia Noor van Imhoff en Esther Tielemans.

Veel van de oudere werken zijn nog gemaakt in de tijd van de 1%-regeling, de wederopbouwmaatregel waarbij een deel van het bouwbudget van overheidsgebouwen aan kunst besteed moest worden. Die beelden sieren nog altijd de pleinen en parken in talloze Nederlandse gemeentes. Nu zijn ze voor even van hun vaste sokkel gezaagd en in bruikleen gegeven aan Art Zuid. „Het is zo mooi dat die regeling bestaan heeft”, zegt Fuchs. „Deze beelden zijn openbaar bezit. Het is een hele democratische vorm van kunst. Maar veel van deze sculpturen zijn inmiddels vergeten. Hier krijgen ze weer een podium.”

Ruud Kuijer (1959) maakte voor Art Zuid een nieuw werk, de acht meter hoge, dertien ton wegende betonnen sculptuur Hangend Vlak – zo groot en zwaar dat het in twee delen over de weg vervoerd moest worden.

Frivole blokkentoren

Het beeld gaat over de zwaartekracht, zegt de kunstenaar. „Over hoe een vorm zich in een ruimte kan gedragen, door te staan, liggen, hangen of leunen.”

Het kunstwerk bestaat uit een aantal losse geometrische vormen, die losjes op elkaar gestapeld lijken. De frivole blokkentoren die zo is ontstaan, lijkt met ieder zuchtje wind in elkaar te kunnen storten. Maar schijn bedriegt: dit beeld is uit één stuk gegoten, en gemaakt van stevig gewapend beton.

Fuchs ziet Kuijer als exponent van „de tussengeneratie”, die voortborduurt op de strenge abstractie van Ad Dekkers en het minimalisme van Donald Judd, maar daar ook veel vrijer mee omgaat. „Judd zei: waarom zou je iets krom maken als het ook recht kan?”, vertelt Fuchs. „Kuijer is afvalliger. Hij wordt verleid door de variatie die er in de rechthoek zit.”

Dat klopt, lacht Kuijer, „maar daardoor maak ik het mezelf wel moeilijker. Want als je een rechthoek scheef zet, moet het beeld wel van alle kanten blijven kloppen.”

Kuijer herinnert zich nog goed hoe hij, als student aan de academie in Den Bosch, eind jaren tachtig de tentoonstellingen zag die Fuchs maakte over minimalistische beeldhouwkunst in het Van Abbemuseum.

Eindpunt

„Ik heb Fuchs toen een brief geschreven, waarin ik schreef dat ik Carl Andre, Richard Serra en Richard Long als de kernwaarden van de beeldhouwkunst beschouwde, maar dat hun werk ook een eindpunt was. Minder dan een balk aan de muur hangen, zoals Judd deed, kan niet. Ik ben toen op zoek gegaan naar speelsere vormen en andere materialen.”

Voor Kuijer was dat nieuwe materiaal beton. „Sinds de jaren vijftig heeft beton een nogal negatief imago. Maar de techniek van gieten met vloeibaar, zelfverdichtend beton is inmiddels echt hightech. Tegenwoordig is beton haast sexy. De meest trendy cafés en modezaken hebben nu een bar of toonbank van beton.”

Hij wijst naar zijn sculptuur, die inmiddels op zijn eigen betonnen sokkel voor het Hilton is geland – „op de middenstip”, lacht Kuijer.

Omringd door de oude beukenbomen staat het loodzware beeld er alsof het er altijd heeft gehoord. „Zo’n betonnen sculptuur heeft echt een présence”, zegt Kuijer. „Je voelt de zwaarte van het materiaal. Het geeft weerstand aan de omgeving.”

Art Zuid 2017. 19/5 t/m 17/9 in Amsterdam-Zuid. Startpunt: Paviljoen, Minervalaan 1. Inl: artzuid.nl