James Baldwin: ‘een van de belangrijkste schrijvers van zijn ras’

De documentaire I Am Not Your Negro over James Baldwin (1924-1987) draait in 28 bioscopen. In 1965 deed de beroemde Amerikaanse schrijver Nederland aan, dat nog even moest wennen.

James Baldwin, met vlinderdas, tijdens het Holland Festival in gesprek met een – ongeïdentificeerd – Amerikaans echtpaar, juni 1965 Foto Maria Austria/MAI

Getuige de notulen van 10 december 1964 was het een kort agendapunt van een weinig vrolijke vergadering. „Zes à zeven voorstellingen van James Baldwins The Amen Corner op te voeren door een American Coloured Company.”

Terwijl een groot financieel tekort dreigde, boog het Holland Festival-bestuur zich over het programma voor het komend jaar.

Het theatergezelschap in kwestie had een naam: Haizlip-Stoiber Company. Inderdaad, de acteurs en musici waren zwarte Amerikanen, al kostte het nog jaren voor deze term ingeburgerd raakte. Voorjaar 1965 ging de groep op Europese tournee met Baldwins familiedrama uit 1954. Overal oogstte hoofdrolspeelster Claudia McNeil ovaties. Een Nederlandse correspondent in Zwitserland berichtte over de „groteske discriminatie” door de Amerikaanse regering: geen subsidie, niet eens geld voor vervoer, laat staan een party. Tot de ambassade, verontrust door krantenberichten, een afterparty organiseerde – pas na Baldwins vertrek naar Nederland. Woensdagavond 23 juni arriveerde de kleine, bescheiden „negerschrijver, een van de belangrijkste schrijvers van zijn ras”, op Schiphol, schreef De Telegraaf, waar hij met zelfspot poseerde voor fotografen. De volgende dag sprak hij de pers in het festivalpaviljoen in het Vondelpark, vol humor en kettingrokend. Bedachtzaam benaderde hij „het negervraagstuk niet zwart-wit”, maar als een „ingewikkelde” kwestie die gezamenlijk moest worden opgelost.

Vrijdagmiddag signeerde hij bij een boekhandel in de Leidsestraat en ’s avonds laat haalde Baldwin in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag samen met de toegejuichte Claudia McNeil en haar collega’s een langdurig applaus. De recensies waren eensluidend: een intrigerend beeld van negers, maar toch een zwak stuk rond een magistrale hoofdrolspeelster. Ben Stroman noemde The Amen Corner in het Algemeen Handelsblad een „brok zuiver volkstoneel” en vergeleek „het sektarische negerkerkje” in „de negerachterbuurt Harlem” met de sekte van „onze Lou de Palingboer”. Het „negertemperament” werd volgens De Tijd heel anders voorgesteld dan in de Hollywood-films. De zes overige voorstellingen trokken veel publiek. James Baldwin was er niet meer bij, de ochtend na de première – mét afterparty – vloog hij naar Tel Aviv.