Minister af? Dan even niet lobbyen bij eigen departement

Lobbyverbod

Ex-ministers en -staatssecretarissen mogen twee jaar na hun aftreden geen zakelijk contact hebben met hun oude departement. Dit moet „ongewenst draaideurgedrag” voorkomen.

Minister Ben Bot (Buitenlandse Zaken, CDA) tijdens een Kamerdebat in 2006. Foto ANP / Ed Oudenaarden

Mocht demissionair minister Melanie Schultz van Haegen (VVD) straks een mooie baan krijgen bij Schiphol of KLM, dan is ze twee jaar lang niet welkom op haar oude ministerie van Infrastructuur & Milieu. Hetzelfde geldt voor Martin van Rijn (PvdA), als hij na zijn tijd als staatssecretaris van ouderenzorg directeur zou worden bij een groot ziekenhuis.

Dat is het direct gevolg van een op het eerste gezicht ingrijpende maatregel die minister Ronald Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) heeft ingevoerd: een lobbyverbod voor oud-bewindspersonen. Een voormalige minister of staatssecretaris mag twee jaar na vertrek geen zakelijk contact onderhouden met zijn of haar oude departement. Dit om te voorkomen dat bewindspersonen „hun kennis en positie op onwenselijke wijze benutten voor de belangen van een organisatie waar zij na hun aftreden gaan werken”.

Het besluit dat de ministerraad vrijdag heeft genomen, vloeit voort uit de ophef die een jaar geleden ontstond na publicaties in NRC over het lobbygedrag van oud-minister Ben Bot van Buitenlandse Zaken. De CDA’er had zich onder valse vlag gemeld bij zijn oude departement om bij minister Lilianne Ploumen (Buitenlandse Handel, PvdA) te pleiten voor de exportvergunning voor een scheepsbouwer, door wie hij was ingehuurd.

De Tweede Kamer drong er bij het kabinet op aan om strengere maatregelen tegen wat dit „ongewenste draaideurgedrag”: oud-bewindslieden die met hun specifieke Haagse kennis en netwerk worden ingeschakeld door het commerciële bedrijfsleven. De vorige PvdA-fractie had er al een initiatiefnota over ingediend, die het lobbycircuit minder geheimzinnig zou moeten maken.

Plasterk volgt voorbeeld Defensie

Plasterk heeft met zijn lobbyverbod een voorbeeld genomen aan Defensie, een departement waar kennis van politieke dossiers uitermate waardevol is – en dus kwetsbaar – voor de lobby voor de wapenindustrie. Bij dat ministerie geldt deze afkoelingsperiode van twee jaar al.

SP-Kamerlid Ronald van Raak is gelukkig met de maatregel. „Het is kennelijk mogelijk om duidelijke regels te stellen voor een tamelijk grijs en ondefinieerbaar gebied als de lobby.” Wel zet hij vraagtekens bij de vele uitzonderingen die er bestaan. Zo geldt het verbod alleen voor voormalige bewindslieden, niet voor oud-Kamerleden of oud-topambtenaren en is het niet van toepassing bij handelsmissies. Ook kan de secretaris-generaal van een ministerie per geval bepalen of hij het verbod tijdelijk intrekt. „Van mij mag de regeling wel wat breder getrokken worden en wat minder vrijblijvend”, zegt Van Raak. „Maar het is een goed begin.”