‘Dit is geen rabbijn, maar een idioot’

Religie

Hoe om te gaan met anti-islamitische partijen? Dat was een belangrijk thema op de Conferentie van Europese Rabbijnen.

Deelnemers aan de conferentie in het Amsterdamse Novotel. Bij vertrek kregen ze een goodiebag van de koosjere broodjeszaak Sal Meyer mee. Foto’s Eli Itkin

Terwijl mannen met hoge hoeden en keppels koosjere cake, koffie en sigaretten nuttigen, doet rabbijn Pinchas Goldschmidt een oproep aan alle joden. „Stem niet op populistische partijen als die van Le Pen of Wilders”, zegt de voorzitter van de Conferentie van Europese Rabbijnen (CER), tevens opperrabbijn van Moskou. „We kunnen het, met de oorlog in ons achterhoofd, niet veroorloven dat soort racistische partijen aan de macht te helpen.”

De omgang met de populariteit van anti-islampartijen verdeelt rabbijnen, bleek deze week op het driedaagse jubileumcongres van de CER in Amsterdam. Tweehonderd orthodoxe rabbijnen kwamen bijeen om te praten over onderwerpen die de joodse gemeenschappen in en rond Europa bezighouden – allemaal traditioneel geklede mannen, de meeste van middelbare leeftijd. Bij vertrek kregen ze een goodiebag van de koosjere broodjeszaak Sal Meyer mee.

Het stemadvies van de voorzitter viel niet bij iedereen in goede aarde. „We moeten ons niet bemoeien met partijpolitiek”, vindt de Nederlandse opperrabbijn Binyomin Jacobs. „Als een partij tegen ritueel slachten is, moet ik daar wat van vinden, maar ik ga niet zeggen wat je moet stemmen. Al helemaal niet over een buitenlandse partij. Tenzij die immoraliteit of racisme verkondigt. Ik vind ook niks van Trump of Obama.”

‘Intellectueel zeer lui’

Goldschmidt doet zijn oproep omdat de godsdienstvrijheid, zegt hij, onder druk staat. „De joodse gemeenschap in Europa wordt door twee zaken bedreigd: moslimextremisme en antireligieuze maatregelen zoals het verbieden van de rituele slacht, het dragen van religieuze symbolen en besnijdenis. Middenpartijen nemen dat soort ideeën over van extreme partijen.”

PVV-Kamerlid Gidi Markuszower, tevens penningmeester van het Nederlands Israëlitisch Kerkgenootschap, heeft geen goed woord over voor Goldschmidt. „Aan deze man wil ik geen woorden vuilmaken. Wat mij betreft is hij geen rabbijn maar een idioot. Tevens is het intellectueel zeer lui om alles altijd maar met de Tweede Wereldoorlog te vergelijken.”

De groei van de islam in Europa – een speerpunt van populistische partijen – is wel degelijk een zorg in joodse kring. Jacobs denkt dat de meerderheid van de vluchtelingen die naar Nederland komen antisemitisch is en de vrouw als gebruiksvoorwerp ziet. „Maar dat ligt aan hun opvoeding. Het is aan ons om behalve bed, bad en brood ook basisnormen bij te brengen. En daarin schieten we ernstig tekort.”

‘Le Pen is gevaarlijk’

De opperrabbijn van Parijs adviseerde voor de Franse presidentsverkiezingen niet op Le Pen te stemmen. Vooral omdat ze zich tijdens de campagne had uitgesproken voor een verbod op halal voedsel, het dragen van keppels en rituele slacht, zegt zijn woordvoerder, de Franse rabbijn Moshe Lewin. „Ze is gevaarlijk”, zegt Lewin. „Ze wil de islam beteugelen en doet alsof dat niet voor het jodendom geldt, maar dat is slechts strategie. Haar vader is antisemiet.”

Voor elke westerse democratie is het verontrustend dat politieke partijen verschillen tussen mensen gebruiken om wantrouwen te kweken, zegt de Londense rabbijn Yoni Birnbaum. Hij vindt het niet zijn rol een stemadvies te geven; wel om mensen aan te moedigen kritisch naar uitspraken te luisteren. „Joden zijn de kanarie in de kolenmijn. Als men jegens ons intoleranter wordt, zegt dat iets over de hele samenleving. Daarom moet je elke vorm van antisemitisme, hoe klein ook, serieus nemen.”