Onderwijs belandt steeds meer buiten de klas

Onderwijsblog Huiswerkinstituten, niet-onderwijzend personeel, de adviesindustrie, jeugdzorg maken de rol van de leraar kleiner.

ANP, Bart Maat

Het onderwijs belandt steeds meer buiten de klas en vaak zelfs buiten de school. Dat beperkt de rol van de leraar. Misschien is dat wel de bedoeling omdat er te weinig leraren zijn. Toch zou de groei van het onderwijs buiten de klas de beleidsmakers moeten alarmeren.

Er zijn drie middelpuntvliedende trends die de rol van de leraar kleiner maken. Examentraining na school wordt steeds populairder. Sterker nog, de scholen zelf organiseren examentrainingen en erkennen dus dat gewoon les in de klas niet meer genoeg is. Vorige week publiceerde onderwijzerblog een onderzoek, waaruit blijkt dat steeds meer onderwijsgeld naar niet docerend personeel gaat en niet naar de leraar. En dan is er nog het extra zorgbudget om grote groepen leerlingen die een beperking melden bij te staan.

Het onderzoek voor het onderwijzerblog gaat over de kosten van het voortgezet onderwijs. Onderzoekers Hans Duijvestijn en Frans van Haandel (leraar wiskunde) gaan verder door op de cijfers in het onderzoek ,,Leergeld’’ uit 2014 van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Zij trokken het door tot 2015.

Hun conclusies: het aantal docenten is met zes procent gedaald. De gemiddelde groepsgrootte is met 8,3 procent gestegen en het reële salaris is met ruim 2 procent gedaald. Tot 2015 steeg het onderwijzend personeel met een half procent van 58.700 naar 61.800. Tegelijkertijd sprong het niet onderwijzend personeel met ruim een kwart omhoog van 18.400 naar 23.400. Onder die niet-leraren zijn nuttige conciërges er is ook een groeiend leger van pedagogische ondersteuners, adviseurs, zorgverleners.

In het onderwijsakkoord van 2013 werd erkend dat het onderwijs toch vooral om leraren moet draaien. Er kwam geld bij om 3000 extra leraren aan te stellen. Het werden er slechts 500 . Het aantal leerlingen groeide wel, dus ook het aantal leerlingen per leraar, van 14,4 tot 15,6 per leraar.

SCP, Van Haandel, Duijvestijn.

De leerling die zich te kort vindt gedaan, kan soelaas vinden bij huiswerkinstituten. ,,Schaduwonderwijs’’ genoemd door de inspectie van onderwijs. Huishoudens geven volgens het CBS 189 miljoen euro uit aan huiswerkbegeleiding. Volgens De Volkskrant schakelt een van de vijf scholen een extern bureau in waar ouders dan vaak ook nog voor moeten betalen. Goed opgeleide ouders kunnen ook zelf hun kinderen bijspijkeren of ,,zelfstandige” opdrachten maken die soms veel te hoog gegrepen zijn.

De derde manier om uit de klas te vluchten is via de zorg. Zo’n 11 procent van de jongeren tot 17 jaar maakt gebruik van jeugdzorg volgens het CBS. Het kan om gezinsproblemen gaan maar ook om onderwijsperikelen. Dan komener extra voorzieningen voor leerlingen met de diagnose dyslexie, adhd en dergelijke. Soms krijgen ze pillen, soms extra ondersteuning via de zorg. Deskundigen gaan ervan uit dat 4,5 procent van de leerlingen dyslectisch zijn te noemen, dat wil zeggen dat weinig helpt. Maar volgens een quickscan voor het ministerie van onderwijs zit een meerderheid van middelbare scholen boven de 5 procent leerlingen met een dyslexieverklaring, een derde zelfs ver boven de 10 procent.

Dergelijke diagnoses kunnen ook voortkomen uit slecht onderwijs. Goed oefenen met de klas kan de aantallen gevallen van dyslexie verminderen. Volgens de club van rijke landen, de Oeso is de Nederlandse klas chaotisch. Meer rust in de klas kan het aantal gevallen van adhd reduceren. Meer rust in de klas maakt ook het leven van de leraren gemakkelijker. Minder burnouts, minder uitvallers en misschien ook eindelijk meer mensen die leraar willen worden.

Het effect op de sfeer in de klas zou een toets moeten worden voor vernieuwingsvoorstellen. Als experimenten mislukken, kunnen ouders met geld het kind elders laten onderwijzen en trainen. Maar wie dan alleen aan de school is overgeleverd, moet het met het slechte onderwijs doen. Tenzij de zorg het alsnog met extra begeleiding oplost. Of de school de examentraining betaalt. Misschien zou dat het doel moeten zijn voor de hervormers: hoe breng je meer onderwijs terug naar de klas?

Blogger

Maarten Huygen

Maarten Huygen is redacteur onderwijs. Hiervoor was hij onder andere chef opinie, commentator en verslaggever voor NRC. Hij woonde 11 jaar in Washington, in de vroege jaren tachtig voor omroepen en bladen, in de vroege jaren negentig voor NRC.