Druk op play voor psychologische hulp

Zorg Psychologen geven op YouTube veelbekeken adviezen. Is zulke laagdrempelige hulp ook een risico? „Mensen storten hun hele hart uit in mijn inbox.”

‘Hallo, ik ben psycholoog Najla en superleuk dat je kijkt naar deze video!” Links een kamerplant, rechts een vaas met verse bloemen, op tafel een glimmend zilveren kandelaar met kaarsen, op de achtergrond klinkt een rustig saxofoonmuziekje. Najla Edriouch (27) is keurig gestyled. Opgewekt vertelt ze in de camera in haar woonkamer voor wie de video bedoeld is en wat ze gaat vertellen. „Blijf vooral kijken tot het eind, want dan geef ik je echt de beste tip ever op het gebied van leren.”

Liefdesverdriet overwinnen, van eetbuien afkomen, zelfvertrouwen kweken. Najla Edriouch, online bekend als psycholoog Najla, behandelt het allemaal op haar YouTube-kanaal. Ook narcisme, angst en paniek zijn onderwerpen van haar gemiddeld vijf minuten durende video’s. Edriouch werkt als gedragskundige in een zorginstelling. Vorig jaar december zette ze haar eerste video op YouTube. Sindsdien verschijnt er elke vrijdag om 16.00 uur een nieuwe. In een half jaar tijd heeft ze meer dan 1.500 abonnees op haar YouTube-kanaal.

Haar populairste video’s, over slaapproblemen en angst, zijn zo’n 3.300 keer bekeken. Haar aanpak is vooral praktisch van aard: hoe los je een bepaald probleem zelf op?

Er zijn meer Nederlandse psychologen met een kanaal op YouTube. Zo is er het kanaal van Kimberley de Jong (25), die ruim 1.000 abonnees en een paar honderd views per video heeft. Ze maakte er ongeveer zeventig. Een kleine greep uit de onderwerpen: hoe werkt xtc? Wat is een bipolaire stoornis? Bestaat liefde op het eerste gezicht?

De twee psychologen bieden geen behandelingen aan, ze geven kijkers algemene adviezen. Uit de YouTube-statistieken weten de psychologen dat hun video’s vooral worden bekeken door vrouwen tussen de 20 en 40 jaar oud.

Waarom kijken zij naar dit soort vlogs? Omdat het laagdrempelig is. Een video bekijk je in je eigen omgeving en het is gratis. Je hoeft niet naar de huisarts voor een doorverwijzing, je hoeft niet naar een psychologenpraktijk waar je in de wachtkamer mogelijk tussen bekenden moet plaatsnemen.

Lees ook over vrouwelijke vloggers: ‘Op YouTube worden we serieus genomen’

Altijd verwijzen naar de huisarts

Voor sommige kijkers dienen de video’s als aanvulling op een behandeling die ze bij een psycholoog volgen, valt te lezen in reacties onderaan de video’s. En mensen herkennen zich erin; kijkers die kampen met de besproken problemen zeggen blij te zijn met de extra aandacht ervoor. Uit de reacties blijkt dat de filmpjes worden gewaardeerd omdat de psychologen „prettig praten”, „duidelijke uitleg geven” en „goede tips hebben”.

„Najla vertelt heel vrolijk, maar wat ze vertelt is ook heel leerzaam”, zegt Sharon Damen (21). Ze kijkt wekelijks naar de vlogs van de psycholoog. Damen vindt het fijn dat de filmpjes kort zijn, in vijf minuten tijd is ze een stuk wijzer.

Is het verantwoord dat psychologen mensen via internet adviezen geven?

Er is een duidelijk verschil tussen adviezen voor leefstijl – zoals gangbaar is in glossy’s of gezondheidsbladen – en geestelijke problematiek of psychische stoornissen, waarvoor mensen hulp nodig hebben, zegt Marjolijn Sorbi, emeritus hoogleraar ehealth en gezondheidspsychologie en voorheen werkzaam aan de Universiteit van Utrecht. Video’s kunnen volgens haar worden gebruikt voor zelfhulp en gezonde leefstijl, denk aan uitstelgedrag aanpakken, beter in slaap komen of vroege tekenen van een burn-out herkennen.

„Maar YouTube is niet het kanaal om mensen te trekken die tegen het randje van psychische problemen aanzitten of die vastlopen met zulke problemen. Het is daarom essentieel dat video’s over verder reikende psychologische onderwerpen steeds wijzen op het belang van een consult bij de huisarts”.

Bij serieuzere onderwerpen, zoals angst en paniek, raden Edriouch en De Jong kijkers inderdaad aan om naar de huisarts te gaan als die de bijbehorende symptomen bij zichzelf herkennen en die regelmatig hebben. Zo kan een video een eerste stap zijn in het zoeken van professionele hulp, zegt Edriouch. Dat is een positief effect, vindt ook Sorbi.

Iedereen kan zich psycholoog noemen

De YouTube-psychologen zijn naar eigen zeggen voorzichtig bij het kiezen van de onderwerpen. Ze snijden veelal lichte problemen aan die je onder leefstijl kunt scharen: de invloed van kleuren op je leven, een eetbui.

En, zegt Edriouch, als je adviezen wilt aannemen is het belangrijk te checken of het om betrouwbare informatie gaat. Dat iemand niet slechts op basis van eigen ervaring of een zelfontwikkelde theorie advies geeft. Edriouch en de De Jong hebben beiden een wetenschappelijke opleiding in de psychologie en kunnen dit aantonen met de internationale graad MSci (Master of Science). Dat is belangrijk, omdat ‘psycholoog’ geen beschermde titel is, wat betekent dat iedereen zich in principe zo kan noemen.

Verkeerde tips kunnen de psychische klachten juist verergeren, zegt De Jong. „Ook te lang wachten met het inschakelen van professionele hulp is gevaarlijk.” En belangrijk, zegt De Jong: mensen die in behandeling zijn, weten wie ze kunnen bellen als het niet goed met hen gaat. „Bijvoorbeeld als iemand in het weekend ineens heel somber wordt.” Als je dat vervangt door onlinecontact, zegt ze, kan iemand bij wijze van spreken alleen maar mailen als het niet goed gaat. Dat is gevaarlijk. Ook Sorbi is duidelijk: „Mensen in geestelijke nood hebben professionele begeleiding nodig.”

Erkende psychologen voorzien cliënten ook online van advies, als aanvulling op ‘live’-behandelingen, zegt de beroepsvereniging NIP (Nederlands Instituut van Psychologen) op haar website. Deze zorg wordt gegeven in een digitale afgeschermde omgeving waarvoor de cliënt moet inloggen. Cliënten krijgen vervolgens online-opdrachten of kunnen chatten met hun psycholoog. Psychologen geven in video’s ook uitleg over psychische problemen of oefeningen.

NIP-woordvoerster Linde Gonggrijp bekijkt de video’s van Edriouch en De Jong niet, maar staat positief tegenover het idee. „De maatschappij kan best wat meer psychologie gebruiken.” Maar ze benadrukt dat psychologen zich moeten houden aan de beroepscode en de kwaliteit en de reputatie van het vak niet schaden.

„Het gaat om het welzijn van mensen, dat ligt heel gevoelig en daarom moet er zorgvuldig mee worden omgegaan.”

Edriouch krijgt veel reacties op YouTube, maar ook via Instagram en Facebook. „Soms storten mensen hun hele hart uit in mijn inbox. Of ze vragen ze of ze bij mij in behandeling kunnen.” Ze verwijst hen standaard door naar hun huisarts, zegt ze. Waar ze zonodig een doorverwijzing kunnen krijgen. „Ik zeg altijd: “Er zijn genoeg goede psychologen”.”