Huldigingen: harde lijn trekken versus ruimte scheppen

Huldigingen Amsterdam en Rotterdam Burgemeester Aboutaleb spreekt Feyenoord-supporters als potentiële ordeverstoorders toe. Van der Laan richt zich in zijn woorden juist tot de goedwillende Ajax-fan.

Links: de ME veegt de Coolsingel schoon afgelopen zondag na het verlies vam Feyenoord tegen Excelsior. Rechts: Ajax-fans vieren het landskampioenschap 2011 op het Museumplein. Fotografie ANP

Rotterdam

„De supporters hebben zich gisteren uitstekend gedragen”, zei de Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb. „Dat mag ook weleens gezegd worden.”

Aboutaleb had het wel over Feyenoordsupporters, maar niet over dit jaar. Hij sprak over de huldiging op de Coolsingel in 2016, toen Feyenoord de KNVB-beker had gewonnen – minder prestigieus dan het landskampioenschap dat de club zondag kan veiligstellen. Toen stond de Coolsingel bij de huldiging op maandag zwart van de mensen, en verliep de dag zonder grote problemen.

De toon is nu anders. Toen de kans op een Feyenoord-kampioenschap serieuzer begon te worden, moest de gemeente beslissen of er een huldiging in het centrum zou komen, op de Coolsingel. De beslissing: onder voorwaarden. „Als het een troep en een chaos wordt, ligt een huldiging de volgende dag niet voor de hand”, zei Aboutaleb voorafgaand aan de verloren kampioenswedstrijd tegen Excelsior vorige week.

Natuurlijk, ergens in de persconferentie zei hij dat het een mooi feest voor de supporters moest worden, maar dat was vooral een dringend beroep op die supporters om zich te gedragen. Daar voegde hij nog de oproep aan toe, specifiek gericht aan de mannen, om rustig aan te doen met alcohol. „We gunnen iedereen een feestje, óók kinderen en hun ouders. Een kritische succesfactor op zo’n dag is beheerst alcoholgebruik.”

De burgemeester heeft feitelijk gelijk, maar de vraag is of dit soort oproepen werken – vooral als ze Aboutalesk autoritair en paternalistisch zijn getoonzet. Hier spreekt duidelijk de bestuurder tot de potentiële ordeverstoorders. Het is niet ‘Feyenoordsupporters onder elkaar die zich op een feestje verheugen’.

Er is weinig liefde tussen de burgemeester en de supporters van Feyenoord. Als ze hem al hebben vergeven dat hij een ‘Amsterdammer’ is, als oud-wethouder van die stad, vinden ze hoe dan ook dat ze onvoldoende worden gehoord. De burgemeester zit wel met supporters aan tafel, en beroept zich daar ook op, maar het is niet structureel en de vraag is of hij veel doet met de wensen en zorgen van de fans – zeker als het over veiligheid gaat. Wat zeker niet heeft geholpen is dat vorig jaar ruim 340 supporters tijdens een demonstratie tegen het Feyenoordbestuur werden ingesloten en gearresteerd. De Nationale Ombudsman heeft daarna scherpe kritiek geuit op het optreden van de burgemeester en de politie.

Vorig weekend was niet hoopgevend. Na Excelsior-Feyenoord (3-0) belaagden relschoppers de politie rond het Stadhuisplein. Honderd mensen werden gearresteerd. Tegen de twintig mensen blijven tot ná dit weekend vastzitten, dertien hebben een verbiedsgebod gekregen voor de Kuip en het centrum. Drank speelde een belangrijke rol in de escalatie, denkt de politie. Ontremming natuurlijk, maar flessen en blikjes werden ook als projectielen gebruikt.

Het wangedrag was kennelijk ook weer niet zó dramatisch dat Aboutaleb een streep heeft gehaald door een mogelijke huldiging maandag. Hij heeft wel extra maatregelen aangekondigd: een noodverordening die alcohol in de stad en het ov verbiedt. Drinken op straat mag sowieso nooit, maar nu mag ook niemand drank op zak hebben. En in het centrum mogen de supermarkten geen alcohol verkopen, alleen horeca. Nu alleen nog winnen.

Elsje Jorritsma

Amsterdam

Het zit in de toon. „Als het goed blijft gaan”, zei de Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan, „dan kan het dit keer weer op het Museumplein.” Maar, zei hij erbij: „Ze moeten het wel verdienen.”

Van der Laan had het een week geleden bij lokale zender AT5 over de supporters van Ajax. En „dit keer” verwees naar de finale van de Europa League, die Ajax donderdag bereikte door met 3-1 te winnen van Lyon. De supporters die niet meereizen naar Stockholm mogen woensdagavond 24 mei op grote schermen de wedstrijd volgen op het Museumplein, midden in Amsterdam. Wint Ajax de finale, dan worden de spelers de dag erop gehuldigd op datzelfde plein. „Dat maakt het toch meer tot een gebeurtenis van de hele stad”, zei de burgemeester.

Daarmee is de stemming in Amsterdam beslist meer ontspannen dan in Rotterdam, waar de burgemeester – zo zeggen ze in Amsterdam met enig mededogen – zijn eigen woorden heeft moeten opeten. Terwijl Aboutaleb een streep trok waar de Feyenoordfans niet overheen mochten, en hij die streep moest verplaatsen toen ze dat zondag na het verlies bij Excelsior toch deden, schiep Van der Laan juist ruimte voor de Ajaxsupporters.

„Bonus-malus”, zei hij. „Goeie supporters goed behandelen, kwaadwillende supporters niet.” De burgemeester heeft dit bonus-malusbeleid tot principe verheven. Of het nu gaat om horecaondernemers, taxichaffeurs of voetbalsupporters: wie zich goed gedraagt, krijgt meer ruimte, wie zich slecht gedraagt, wordt bestraft.

Volgens Marco Zannoni van crisisonderzoeksteam COT schetst Van der Laan zo een verbindend perspectief. „Hij committeert de goedwillenden.” Het is een vorm van crowd control. „De die hard-hooligan bereik je toch niet. En ook niet de relbeluste, dronken jongere. Maar wel de grote groep goedwillenden. Als je die deze verantwoordelijkheid geeft, kun je bereiken dat zij hun kinderen toespreken voor die op pad gaan. Dat ze de politie informeren als ze iets zien. Dat ze niet nieuwsgierig op opstootjes af lopen. Zo maak je de kwaadwillende groep kleiner en de situatie beheersbaar.”

De fans voelen zich er in elk geval door aangesproken, zegt Erol Erdogan van de supportersvereniging (94.000 leden). Volgens hem gaan zij de huldiging zeker verdienen, al zal „een aantal individuen” het niet kunnen laten om te rellen. „Maar als wij iemand vertrouwen, is het Van der Laan.”

De huldiging is op zichzelf al een vorm van crowd control, zegt Zannoni. „Je voorkomt dat mensen op eigen houtje gaan feesten, op een plek en een tijdstip naar keuze.” Dat wil niet zeggen dat Van der Laan hiermee geen risico neemt. In 2011 werd Ajax voor het laatst gehuldigd in de binnenstad. Na afloop braken rellen uit. Er vielen gewonden en omwonenden en omliggende musea leden schade door vernielingen. In een evaluatie werd vastgesteld dat het „niet in de rede” lag om „een toekomstige huldiging van Ajax op het Museumplein te organiseren”, zonder dat de infrastructuur op en rond het plein was verbeterd.

De omstandigheden zijn toevallig juist nog slechter dan in 2011, zegt Jan Schrijver van Buurtbelang Museumplein. „Een van de toegangswegen tot het plein is afgesloten en dat maakt het voor hulpdiensten nog moeilijker het plein te bereiken.” Je weet dat er risico is op schade, zegt Zannoni. Dat maakt de bestuurlijke afweging ingewikkeld. „Mijn advies zou zijn: communiceer duidelijk en wees ruimhartig bij de afwikkeling van schade.”

Bas Blokker