Bij Schubert klopt altijd alles

Internationaal Lied Festival Zeist

Bas Robert Holl, legendarisch in Schubert-lied en Wagner-opera, is 70 geworden. En hij is artistiek leider van een nieuw liedfestival in Zeist.

Bas Robert Holl vorig jaar tijdens het slotconcert van het Internationaal Lied Festival Zeist. Foto Tjaard Heikens
Door onze redacteur

Liefhebbers zijn het eens: niks mooiers dan het romantische lied. Het is ultiem intiem (piano en stem) en verbindt twee van de meest verfijnde kunstvormen (muziek en literatuur). Extra attractie: een visuele component ontbreekt. Alle theater, emotie en zeggingskracht moet puur van de twee musici komen.

Luister, bij voorbeeld, naar de dubbel-cd die net uitkwam ter viering van de 70ste verjaardag van de Nederlandse bas Robert Holl. Een grote stem is het, stevig en meeslepend in Schubert, dramatisch (op de tweede cd) in liederen van eigen makelij. Maar Holls laatste cd is er maar één in een zeer lange reeks. „Vanaf de jaren negentig vond het Amsterdamse Concertgebouw mijn stem te groot voor de Kleine Zaal”, zegt Holl met een volle, diepe lach. Sindsdien heb ik vooral liedrecitals gezongen in Oostenrijk, Engeland, Rusland en Duitsland.”

Bij Schubert klopt alles

Holl woont sinds 2000 in de duizend jaar oude Oostenrijkse Donaustad Krems, maar hij is nog wel regelmatig in Nederland voor masterclasses of concerten. Een operatie in 2015 waarvan zijn bas „herstelde, maar nog lager werd” veranderde daar niets aan. Het heeft zelfs enkele voordelen. „Sommige liederen componeerde Schubert voor zeer lage bas, zoals Grenzen der Menschheit. Die kan ik nu in de originele ligging zingen.”

Schubert, zegt Holl, blijft voor hem het ongeslagen hoogtepunt van de Duitse liedkunst. „In de verbinding van tekst en muziek klopt bij Schubert alles - altijd. Elk detail is betekenisvol, je merkt dat hij een goede pianist was én een zanger. Schumanns liederen zijn ook prachtig, maar veel meer vanuit de piano geconcipieerd.”

Vergrijsd publiek

Sinds vorig jaar is Robert Holl artistiek leider van een nieuw liedfestival in Zeist, dat werd gestart op initiatief van Aat Klompenhouwer, voorzitter van de Vrienden van het Lied en de Zeistenaar Steven Matthijsen.

Ook daar is Schubert de rode draad. Holl zingt er diens Winterreise en geeft er masterclasses – net als sopraan Elly Ameling, inmiddels 84 maar als docente nog „zeer fris en zeer streng”. Daarnaast zijn er recitals van nieuwe generaties liedzangers, met naast Lenneke Ruiten en Henk Neven Raoul Steffani (1992) als allerjongste.

„Het lied zit in een benarde positie omdat het publiek, meer dan voor de klassieke muziek in zijn algemeenheid, heel erg vergrijst”, zegt Holl. „De paradox is dat er onder zangers en pianisten wel heel veel jonge talenten zijn die dolgraag lied brengen. Maar voor wie gaan zij straks optreden?”

Verjongend olievlekeffect

Vanuit die zorg kreeg het festival een opzet met masterclasses én concerten door de jonge zangers die les krijgen – in de hoop dat zo een verjongend olievlekeffect ontstaat.

Holl: ,,We benaderen ook lokale scholen. Maar dan nog. Het is voor lied echt zeer lastig een publiek te trekken waarbij wij 70-plussers niet domineren.”

Het probleem, denkt Holl, ligt niet bij de muziek. Dáár is niks belegens aan. „Maar het zijn wel Duitse teksten van 200 jaar oud. En als literatuuronderwijs begint bij Thomas Mann in plaats van bij Schiller en Goethe, dan heeft de liedkunst weinig kans.”

Spannende puzzels

Aan Holl zelf ligt het niet. Zijn huis in Oostenrijk puilt uit van de boeken over lied, autografen, manuscripten en naslagwerken. „Het is mijn passie”, zegt hij „Juíst ook het historische element. Neem de teksten van Johann Baptist Mayrhofer (1787 – 1836), door Schubert veel op muziek gezet. Zijn gedichten waren vaak politieke protesten tegen het Metternich-regime, maar omwille van de censuur is de boodschap versleuteld, en vertaald naar de Griekse mythologie. Dat maakt het spannend te kijken naar wat er achter zat. Vind ík. Maar ik besef ook dat het de toegankelijkheid van het lied als genre niet vergroot.”

Holl hoopt zelf nog een paar jaar te zingen. „Maar lesgeven kun je zolang je hoofd helder is. En lesgeven vind ik leuk. Mits met mate. Ik wil geen stress. Lekker boeken lezen en op ideeën komen om mooie programma’s te maken met jonge mensen, leuke ensemble-avonden organiseren… En als ik dan een mooie inleiding mag geven, en in dat ensemble de lage baspartij mag brommen, dan ben ik zeer tevreden.”

Internationaal Lied Festival Zeist, 16 t/m 21 mei. Info: www.ilfz.nl