Vliegen naar de VS, maar dan zonder laptop?

Amerikaans verbod voor elektronica in handbagage

VS overwegen verbod elektronica in cabine uit te breiden naar Europa. Kan straks geen laptop meer mee naar Amerika?

iStock photo

De VS overwegen hun verbod op laptops en andere grote elektronica op vluchten vanuit het Midden-Oosten en Afrika uit te breiden naar Europa. Wat betekent dat voor de reiziger en de Europese luchtvaart? Vier vragen.

1. Wat hebben de VS precies gezegd?

De Amerikaanse nieuwssite The Daily Beast had woensdag de primeur toen het op basis van anonieme Europese veiligheidsfunctionarissen schreef dat de VS van plan zijn de laptop en andere elektronica te verbieden op alle vluchten van Europa naar de VS. Amerikaanse ambtenaren bevestigden de uitbreiding van het verbod tegenover Reuters, al spraken zij van enkele Europese landen. Voor vluchten van de VS naar Europa lijken er vooralsnog geen plannen te zijn.

Sinds 21 maart geldt het verbod al voor vluchten uit acht landen uit het Midden-Oosten en Afrika naar de VS en naar het Verenigd Koninkrijk. Negen luchtvaartmaatschappijen zijn erdoor getroffen, waaronder Emirates, een van de grootste luchtvaartmaatschappijen ter wereld.

De Amerikaanse minister van Binnenlandse Veiligheid, John Kelly, heeft gezegd dat het verbod „waarschijnlijk wordt uitgebreid vanwege de geavanceerde dreigingen voor de luchtvaart”. Maar hij zei niet wanneer dat zal gebeuren en voor welke landen dat gaat gelden. Kelly had vrijdag overleg met ministers uit Frankrijk, Duitsland, het VK, Spanje en Italië en sprak donderdag met de top van de grote Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen over het verbod. De VS zijn bang voor aanslagen met elektronica die zijn volgestopt met explosieven.

Als het verbod wordt uitgebreid betekent dat voor reizigers dat zij alle elektronische apparaten die groter zijn dan 16 bij 9,3 centimeter na een extra controle moeten inchecken. Ze mogen dus niet meer mee als handbagage. Dat betekent dat mobiele telefoons wel de cabine in mogen, maar laptops en iPads niet.

2. Wat zijn de reacties in Europa?

De Europese Commissie is bezorgd over de plannen en wil overleggen met de Amerikaanse autoriteiten. Normaal gesproken reageert de EC niet op beslissingen die nog genomen moeten worden, maar nu hebben eurocommissarissen Dimitris Avramopoulos (Migratie) en Violeta Bulc (Vervoer) een brief aan de Amerikaanse minister Kelly geschreven. Daarin schrijven ze dat zij „geïnformeerd te willen worden, als er sprake is van bepaalde dreigingen”. Daarom is het „een urgente kwestie om overleg te houden over mogelijke gezamenlijke maatregelen”, zo valt te lezen in de brief.

Luchtvaartmaatschappij KLM kan nog niet veel melden. Een woordvoerder zegt dat ze „er druk mee bezig zijn”. „We kijken wat de consequenties zijn en hebben contact met politici in Den Haag en Brussel. We bereiden ons voor, want vanaf de bekendmaking heb je waarschijnlijk 96 uur tot aan de invoering.”

Het luchtvaartagentschap van de VN, ICAO, kondigde eerder deze week aan mondiale richtlijnen te willen opstellen voor het gebruik van elektronica aan boord. Maar de organisatie stelde ook dat het niet kan voorkomen dat landen hun eigen maatregelen nemen.

3. Zijn er eventuele economische gevolgen voor Europese luchtvaartmaatschappijen?

De luchtvaartmaatschappijen waarvoor het verbod al geldt hebben er in ieder geval flink last van. Emirates, dat donderdag de jaarcijfers over 2016 presenteerde, wijt een deel van de forse winstdaling (minus 80 procent ten opzichte van 2015) aan de aangescherpte veiligheidsmaatregelen op vluchten naar de VS.

Volgens luchtvaarteconoom Rogier Lieshout, verbonden aan SEO Economisch Onderzoek, is het minder aantrekkelijk geworden om via het Midden-Oosten naar Amerika te vliegen nu het verbod van kracht is. „Daardoor zullen met name zakelijke reizigers kiezen voor andere maatschappijen. Daar zijn maatschappijen uit het Midden Oosten, waaronder Emirates en Etihad, de dupe van. Zakelijke reizigers leveren relatief veel geld op omdat ze vaak businessclass vliegen en pas kort voor vertrek hun ticket kopen.”

Vliegen van Europa naar de VS is populair: vorig jaar maakten 30 miljoen mensen de transatlantische vlucht. Voor deze zomer staan er vanuit de 28 EU-landen wekelijks 3.257 vluchten naar Amerika op het programma – vanaf Schiphol dagelijks 37. Toch denkt Lieshout dat de effecten van een verbod minder groot zullen zijn voor Europese luchtvaartmaatschappijen. „Als het verbod voor heel Europa geldt, hebben alle Europese luchtvaartmaatschappijen er evenveel last van. Reizigers die vanuit Europa naar Amerika vertrekken zijn toch aangewezen op Europese of Amerikaanse maatschappijen.”

4. Hoe zit het met de brandveiligheid?

Een van de redenen dat president Trump nog geen definitieve beslissing heeft genomen is dat nog wordt onderzocht hoe men kan voorkomen dat de lithiumbatterijen van al die elektronica tijdens een vlucht in de brand vliegen. Er zijn in het verleden vliegtuigen neergestort nadat batterijen vlam vatten, al ging dat niet om passagiersvliegtuigen. In 2008 kwamen twee piloten om toen hun vrachtvliegtuig vlak na de start in Dubai neerstortte. De oorzaak was een brand die hoogstwaarschijnlijk werd veroorzaakt door lithiumbatterijen in elektronica die het vliegtuig in het ruim vervoerde.

Lithiumbatterijen zijn gevaarlijk omdat als er brand uitbreekt, het vuur niet te blussen is, zegt Ruud van Herpen, praktijkhoogleraar Fire Engineering aan de TU Eindhoven. „Het probleem is dat het vuur geen zuurstof nodig heeft, omdat twee brandbare gassen met elkaar reageren. Koelen werkt ook niet, alleen tegen verdere uitbreiding van de brand.”

Zomaar extra elektronica in het ruim leggen vergroot het risico op ongelukken, zegt Van Herpen. „Als er dan brand uitbreekt, kan die zich snel uitbreiden en krijg je een onbeheersbare situatie. In de cabine kun je nog voorkomen dat het vuur zich verspreidt.” Maar als er extra voorzieningen in het ruim zouden worden aangebracht, zoals geïsoleerde brandwerende bagagevakken, dan zou vliegen er juist veiliger op worden, betoogt Van Herpen. „Dan kun je het effect beperken en wordt het veiliger dan wanneer er allerlei elektronica in de cabine wordt gebruikt zoals nu.”