Verbijstering over ontslag FBI-chef

James Comey

In een nieuwe wending ontdoet president Trump zich van een lastige topfunctionaris.

Eerder deze maand trad FBI-directeur James Comey op als getuige tijdens een hoorzitting op Capitol Hill bij het onderzoek naar Russische betrokkenheid bij de Amerikaanse verkiezingen. Foto Carolyn Kaster /AP

Tot verbijstering van links én rechts in Washington heeft Donald Trump dinsdag FBI-directeur James Comey op staande voet ontslagen. Het Witte Huis verklaarde dat Comey fouten heeft gemaakt in zijn onderzoek naar de e-mailaffaire van Hillary Clinton. Maar vrijwel niemand gelooft dat dit de ware reden van zijn ontslag is.

Comey leidde ook het FBI-onderzoek naar Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen ten gunste van een overwinning van Trump. De president ontslaat dus de man die hem onderzocht. „Hij deed zijn werk niet goed,” aldus Trump, woensdag, in een inderhaast op touw gezette persontmoeting in het Oval Office, waarbij oud-minister van Buitenlandse Zaken Henry Kissinger in een stoel naast Trump was gepoot.

Ook het ontslag dinsdag verliep chaotisch. Comey zag tijdens een bezoek aan een FBI-kantoor in Los Angeles op tv dat hij was ontslagen. Er staat geen opvolger klaar; plaatsvervanger Andrew McGabe neemt waar.

In Trumps korte ontslagbrief staan geen details, behalve dat Trump benadrukt dat er volgens Comey zelf geen FBI-onderzoek naar de president loopt. Het heeft er dan ook alle schijn van dat Trump het onderzoek naar de banden tussen zijn entourage en Rusland probeert te dwarsbomen.

Trump schrijft dat het ontslag van Comey nodig is voor „het herstel van vertrouwen” in de FBI. Maar eerder werd het tegendeel bereikt. Zowel Republikeinen als Democraten hebben inmenging door een president in een onderzoek dat hemzelf raakt scherp veroordeeld. De conservatieve commentator David Frum spreekt van „een coup”. Sommige Republikeinen in het Congres roepen zelfs om een onafhankelijk onderzoek naar de banden tussen Rusland en Trump.

Hoofdrol in de politiek

Meer dan gebruikelijk voor een FBI-directeur heeft Comey de afgelopen maanden een hoofdrol gespeeld in de Amerikaanse politiek. Hij heeft weinig vrienden in Washington en staat bekend als eigengereid. Comey is Republikein, maar werd door Barack Obama benoemd om zijn onafhankelijke geest. In campagnetijd leidde Comey het onderzoek naar de e-mails van Hillary Clinton. Democraten, onder wie Clinton, zeggen dat het optreden van Comey in die maanden Trump de verkiezingswinst heeft bezorgd.

Comey besloot Clinton uiteindelijk niet te vervolgen. Maar vlak voor de verkiezingen zei hij dat er nieuwe gegevens waren opgedoken. De ophef kostte Clinton mogelijk de zege.

Het Witte Huis gebruikt die kwestie nu om Comey te ontslaan. Vorige week maakte Comey een fout tijdens een hoorzitting. Die fout geeft Trump net genoeg rugdekking. Comey zei dat er „honderden of duizenden” mails van Clintons assistent Huma Abedin op de laptop van haar man, Anthony Weiner, waren gevonden. Dat bleken er maar enkele te zijn.

Trumps inschatting is waarschijnlijk geweest dat hij de steun van Democraten zou krijgen als hij Comey hierom zou ontslaan. Democraten zijn immers nog altijd woest op Comey. Dat blijkt een misrekening. Chuck Schumer, de fractievoorzitter in de Senaat, zei dat het ontslag „geen toeval” lijkt. „Dit past in een zeer zorgwekkend patroon van de regering-Trump.” De president twitterde dinsdag teleurgesteld: „De huilende Chuck Schumer zei laatst: ‘Ik heb geen vertrouwen meer in hem (James Comey).’ En dan doet hij nu zo gekrenkt.”

Wat de argumentatie van Trump ongeloofwaardig maakt, is dat hij Comey een week geleden nog aanviel, omdat die Clinton zou hebben geholpen. Hij was „het beste dat Hillary Clinton is overkomen”, twitterde Trump. Dat hij James Comey nu zou ontslaan omdat hij Clinton onrecht zou hebben aangedaan, gelooft vrijwel niemand in Washington.

Volgens The New York Times had Comey afgelopen week om meer geld gevraagd voor het FBI-onderzoek naar de Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen. Het Ministerie van Justitie ontkent dit. Het onderzoek naar hun Russische connecties wordt evenwel een steeds groter probleem voor Trump en zijn getrouwen. Het dossier heeft al tot het ontslag geleid van de Nationale Veiligheidsadviseur, Michael Flynn. Maandag is oud-minister van Justitie Sally Yates door de Senaat gehoord. Zij werd een paar dagen nadat ze Trump voor Flynn had gewaarschuwd ook ontslagen. Uit de hoorzitting bleek maandag dat het Witte Huis nauwelijks in actie kwam, ondanks talloze aanwijzingen van banden tussen team-Trump en Russische medewerkers. Pas toen de pers erover publiceerde, moest Flynn opstappen.

‘Een frisse start’

Ook de rol van minister van Justitie Jeff Sessions, die eerder contacten met de Russische ambassadeur verzweeg, is interessant. Om „belangenverstrengeling te voorkomen” zei hij zich niet meer bezig te houden met het FBI-onderzoek. Maar het was juist Sessions die Trump deze week adviseerde „een frisse start” te maken met de FBI – en daarmee de hand had in Comey’s ontslag.

Dat ontslag moest de nervositeit in het Witte Huis over het Rusland-dossier wegnemen. Het gevolg is nu dat er tussen Republikeinen en Democraten in het Congres politieke eenheid begint te ontstaan om het eens écht goed uit te zoeken.