Recensie

Auteur met verbijsterend wilde fantasie schrijft ineens historische roman over Lincoln

Deze Amerikaanse schrijver is gek en razend goed. Zijn fantasie kent geen grenzen. Nu weer, in een zogenaamde historische roman over Abraham Lincoln en diens overleden zoon.

Lincoln Memorial Foto iStock

Een historische roman over president Abraham Lincoln – serieus? George Saunders, de Amerikaanse korteverhalenschrijver die bekend staat om zijn verbijsterend wilde fantasie, schrijft eindelijk zijn eerste roman – en dan is het een historische roman over president Abraham Lincoln? Terwijl in zijn verhalen de werkelijkheid meestal zo ver te zoeken is! Dromerig zijn die, nachtmerrieachtig, beschrijvingen van krankzinnige alternatieve realiteiten.

Zoek het verhaal ‘The Semplica Girl Diaries’ maar eens op, uit de bundel Tien december (2013), nog online te vinden bij The New Yorker. Dat verhaal gaat over vrouwen uit derdewereldlanden die in de westerse wereld verminkt worden en verkocht als dure tuindecoratie; aan een soort waslijn hangen ze dan. Zo gek is George Saunders. Zo goed ook. The New York Times noemde Tien december in 2013 ‘het beste boek dat u dit jaar zult lezen.’ Op 3 januari.

En die George Saunders (1958) komt nu met een historische roman over Abraham Lincoln?

Eh, ja. Maar het is gelukkig niet zo, hoe kon ik dat ook denken, dat Saunders zich in het keurslijf van het echt gebeurde heeft laten dwingen. Lincoln in the Bardo speelt zich af in een bardo, een ‘geestenwereld’ tussen de dood en het moment dat de ziel, of wat het dan ook is dat er nog rest van de overledene, doorgaat naar een volgend bestaan. Het begrip is afkomstig uit het Tibetaans boeddhisme, een stroming waar Saunders in geschoold is, maar in het boek gebruikt hij ook elementen uit andere hiernamaalsen.

Het dode lichaam van zijn zoontje

Lincoln in the Bardo verhaalt niet over de nasleep van de dood van de zestiende president, die in 1865 werd vermoord. Het speelt drie jaar eerder, als zijn derde zoon Willie op 11-jarige leeftijd overlijdt, waarschijnlijk aan een darminfectie. Abraham Lincoln zou zo bedroefd zijn geweest dat hij nog een paar keer terug de crypte inging om het dode lichaam van zijn zoontje vast te houden.

In The Guardian schreef George Saunders begin maart dat dat beeld hem zo raakte en dat hij het twintig jaar bij zich droeg voordat hij er fictie over durfde te schrijven.

De roman heeft de vorm van een Grieks koor, een reeks citaten van bewoners van de bardo: geesten dus, die op het kerkhof wonen. Waarom zij niet doorgaan naar een volgend bestaan wordt niet duidelijk, maar het lijkt erop alsof die geesten iets niet hebben afgemaakt waardoor ze nog aan het leven hangen. Hans Vollman bijvoorbeeld, die overleed op de dag dat hij eindelijk zijn huwelijk met een 28 jaar jongere vrouw zou consummeren en nu continu rondloopt met een gigantische erectie.

Historische boeken

Daarnaast heeft Saunders hoofdstukken geconstrueerd uit citaten van historische boeken over Lincoln. Een deel daarvan is verzonnen, een deel echt; zo zingt ook de realiteit mee in het ‘Griekse koor’. De geesten en de boeken, echt en nep, spreken elkaar regelmatig tegen. Zo verwatert de werkelijkheid waar je bij staat. Maar de grote lijn is helder. Willie Lincoln sterft. Abraham Lincoln komt om zijn zoon rouwen in een tijd dat er veel kritiek is op zijn Burgeroorlogbeleid. De geesten willen hem beïnvloeden, zijn zoon helpen, maar kan dat, mág dat wel?

Bij elke historische roman ben je geneigd je af te vragen: zou het echt zo ongeveer gegaan zijn? Hier is het antwoord: nee, natuurlijk niet, dit is een roman van George Saunders, hij beschrijft weer eens een krankzinnige, alternatieve realiteit.

Maar toch. Wij zijn óók die geesten: we ontkennen onze sterfelijkheid, jagen onmogelijke doelen na, hebben bizarre eigenaardigheden die we zelf gewoon vinden. En wie zal zeggen hoe president Lincoln precies ‘de geest kreeg’, de spirituele ontwikkeling doormaakte waardoor hij besloot de slavernij af te schaffen? Wij waren er niet bij en Saunders’ verhaal is een goed verhaal – en ontroerend bovendien.