Chaos? Trump gedijt er juist bij

Nasleep ontslag FBI-baas Een staat van opperste verwarring, met veel tv-drama, begint op de nieuwe normaal te lijken in Washington.

New Yorkers protesteren rond Trump Tower tegen het ontslaan van FBI-directeur James Comey. Foto: Platt/Getty Images/AFP

Donald Trump beheerst de kunst om de aandacht van een hele natie op zich gericht te houden. Hij gebruikt daarvoor de wetten van de televisie, het medium dat hem groot maakte. Scènes, soms goed voorbereid, soms geïmproviseerd, volgen elkaar in hoog tempo op. Trumps greep op het nieuws is grotendeels gebouwd op Amerika’s nieuwsgierigheid naar de volgende wending.

Het ontslag van FBI-directeur James Comey ging volgens diezelfde wetten. Zelfs voor Trumps maatstaven verliep het absurdistisch, alsof het om een tv-drama ging. Trump veranderde voortdurend het verhaal. Maar dat deerde niemand in het Witte Huis: het leidde niet tot politieke schade. Het leverde alleen maar spannende beelden op, nieuwe cliffhangers, kijkcijfers.

Het begon dit weekend. Trump besloot volgens Amerikaanse media in een impuls Comey te ontslaan, alsof hij nog in realityserie The Apprentice speelde. De FBI-directeur maakte van het onderzoek naar Russische connecties en Trumps campagneteam een prioriteit. Trump vond hem niet loyaal, aldus The Washington Post in een reconstructie, en meende dat Comey beter onderzoek kon doen naar het vele lekken door ambtenaren.

De volgende scène, op dinsdag, had bijna een Godfather-achtige sfeer. Trump belde Comey niet zelf. Hij liet zijn ex-bodyguard, de trouwe fixer Keith Schiller, een korte ontslagbrief bezorgen op het kantoor van de FBI in Washington. Comey, die aan de westkust was, vernam het nieuws via de tv, en dacht dat hij in de maling werd genomen. Hierna zonden Californische tv-stations met helikopterbeelden het vertrek van Comey op de snelweg van Los Angeles uit, een onbedoelde knipoog naar de achtervolgingsbeelden van O.J. Simpson, in 1994.

Spelen met Rusland-connectie

De dag erop snakten Democraten en Republikeinen naar een verklaring. Ze kregen alleen maar méér tv-drama. Het Witte Huis had steeds geprobeerd de relatie tussen het Rusland-onderzoek en het ontslag weg te poetsen. Maar Trump leek juist te spelen met die Rusland-connectie. Hij ontving de Russische minister Lavrov (Buitenlandse Zaken) in het Oval Office – een ongekende eer voor een minister. Lavrov had sarcastisch naar Amerikaanse journalisten geroepen: „Wát? Is hij ontslagen? Maak je een geintje?”

In het Witte Huis liet Trump het initiatief aan de Russen. Hij stond geen Amerikaanse fotografen toe, maar wel een fotograaf van het Russische staatspersbureau TASS. De foto’s van deze belangrijke ontmoeting, genomen in het hart van de Amerikaanse republiek, werden dus ook alleen door Rusland verspreid. En dat nog geen 24 uur nadat Trump de man had ontslagen die de banden tussen Trumps entourage en Rusland onderzocht.

Meteen daarna volgde een nieuwe plotwending: de Amerikaanse pers werd haastig naar het Oval Office geroepen. Daar bleek oud-minister van Buitenlandse Zaken Henry Kissinger naast Trump te zitten. Kissinger zei niks, maar Trump leek opnieuw een spel te willen spelen met de pers.

Saturday Night Massacre

Het ontslag van Comey werd door veel commentatoren ‘Nixoniaans’ genoemd. Nixon ontsloeg in 1973 de hoofdaanklager in de Watergate-affaire, Archibald Cox. Tijdens The Saturday Night Massacre, zoals het later ging heten, vertrokken ook twee betrokken bewindslieden. Het merkwaardige fotomoment met Kissinger (93), Nixons minister leek daarop in te spelen.

Kissinger en Trump. Foto Molly Riley/EPA

Met deze verwarring speelde Trump de hele dag. Het Witte Huis kwam met de ene na de andere verklaring waarom Comey weg moest. Zelf zei Trump: „Hij deed zijn werk niet goed. Heel simpel.”

Sarah Huckabee Sanders, plaatsvervanger van woordvoerder Sean Spicer, strooide met tegenstrijdige verklaringen. Het functioneren van Comey kwam toevallig ter sprake in een gesprek tussen Trump en de top van Justitie, waarna tot zijn ontslag werd besloten. Een andere verklaring: Trump wilde hem al vanaf zijn eerste werkdag ontslaan. En: Trump was boos over het onrecht dat zijn rivaal Hillary Clinton was aangedaan, toen Comey tijdens de campagne haar e-mails ter sprake bracht. Trump juichte dat destijds juist toe, maar, zei Huckabee Sanders woensdag: „Hij heeft nu een andere rol dan hij had als kandidaat.”

Het is chaos in Washington. Maar de Republikeinen hebben die allang geaccepteerd als het nieuwe normaal. Vrijwel geen Republikein steunt de aanstelling van een onafhankelijke aanklager om het Rusland-dossier uit te zoeken. Republikeinen berusten in Trumps grillige gedrag. Zoals senator Marco Rubio over Comey zei: „Ik was verrast, maar het is een keuze van de president.”

Commentatoren en politicologen debatteren al sinds Trumps opkomst over de vraag of de constante verwarring een bewuste strategie is, of juist op amateurisme wijst.

Hoe het ook zij, Trump heeft belang bij een wereld waarin niemand meer snapt wat er gebeurt. „Als waarheid niet meer bestaat, dan lijkt de man die zijn leugens het minst verbergt nog het eerlijkst”, omschreef journalist Ned Resnikoff Trumps methode eens. Door steeds het initiatief te nemen, is hij zijn tegenstanders altijd een stap voor. En de kiezers zitten nog altijd geboeid te kijken.