Weer vertrekt er iemand die Trump onderzoekt. Hoe nu verder?

Na het ontslag van FBI-directeur James Comey zwelt de roep aan om nieuw onderzoek naar Trumps Rusland-connecties. Komt dat er ook? Vier vragen over de gevolgen van het ontslag van FBI-directeur James Comey.

Trump en Comey schudden handen/ Foto Andrew Harrer/EPA

Volslagen onverwacht ontsloeg de Amerikaanse president Donald Trump dinsdag FBI-directeur James Comey. Democraten stellen dat Trump onderzoek naar banden van zijn entourage met Rusland dwarsboomt. Zelfs sommige Republikeinen roepen om een onafhankelijk onderzoek naar Trump. Wat gaat er nu gebeuren?

  1. Wat gebeurt er met de lopende onderzoeken?

    De Senaat, het Huis van Afgevaardigden én de FBI doen onderzoek naar de banden van Trumps entourage met Rusland en de Russische inmenging, ten gunste van Trump, in de Amerikaanse presidentsverkiezingen.

    Officieel gaan die onderzoeken, ook het FBI-onderzoek, gewoon door. „Elke suggestie dat de aankondiging van vandaag een poging is om het onderzoek van de FBI naar Ruslands poging de verkiezingen te beinvloeden te stoppen is misplaatst”, aldus de gematigde Republikeinse Senator Susan Collins, binnen de partij doorgaans een tegenstander van Trump, dinsdag. „De president heeft niet de hele FBI ontslagen. Hij ontsloeg de directeur.”

    In de praktijk hangt bij het FBI-onderzoek veel af van de vraag wie Trump zal benoemen als opvolger van Comey. Toen Bill Clinton in 1993 de FBI-directeur William Sessions ontsloeg, de enige eerdere keer in de geschiedenis dat een FBI-directeur de laan is uitgestuurd, koos hij een Republikein als opvolger om de verdenking te ontzenuwen dat hij de federale recherche probeerde te sturen. Als Trump ter opvolging van Comey een duidelijke getrouwe voordraagt, is de kans groter dat het FBI-onderzoek verzandt.

    Trumps kandidaat heeft wel bevestiging nodig van de Senaat. Maar met hun meerderheid van 52 stemmen hebben de Republikeinen geen Democraten nodig om hem of haar benoemd te krijgen. Dat neemt niet weg dat de Democraten bij voordracht van een Trumpgetrouwe van de hoorzittingen een zo groot mogelijk politiek spektakel zullen maken.

  2. Komt er nu ook een onafhankelijk onderzoek onder leiding van een speciale aanklager?

    De roep hierom klinkt nu luid, vooral bij Democraten. Maar de kans hierop is nog altijd niet groot. De meeste Republikeinen houden zich op de vlakte. Mitch McConnell, voorzitter van de Republikeinen in de Senaat, zei dat een nieuw onderzoek de bestaande onderzoeken alleen maar zou hinderen. De uiteindelijk beslissing berust bij de minister van Justitie, en dat is Jeff Sessions, geestverwant en vertrouweling van Trump. Maar omdat Sessions, na het verhullen van zijn eigen contacten met de Russische ambassadeur, heeft beloofd zich afzijdig te houden van het Trump-Rusland-dossier, is het onderminister Rod Rosenstein die een speciale aanklager kan benoemen. Rosenstein is evenwel twee weken geleden door Trump benoemd, en hij was het die voor Trump de uitgebreidste memo schreef met argumenten voor het ontslag van Comey.

  3. Wordt Comey nog gehoord en wat mag hij dan zeggen?

    Voor zover nu bekend getuigt James Comey donderdag nog steeds voor de inlichtingencommissie van de Senaat, bevestigde Mark Warner, Democraat en vicevoorzitter van die commissie, dinsdag. De voorzitter van die commissie, Republikein Richard Burr die het Senaatsonderzoek leidt, prees Comey dinsdag en noemde de timing van en de motivatie voor diens ontslag ‘zorgwekkend’.

    Eind maart gaven Warner en Burr een gezamenlijke persconferentie waarin ze beloofden het onderzoek onpartijdig en tot het einde toe te zullen doorzetten.

    Comey, die zijn ontslag niet persoonlijk aangezegd kreeg maar er via de televisie weet van kreeg, heeft ondertussen niets meer te verliezen. Hij heeft er daarnaast ten tijde van de persconferentie over Hillary Clintons e-mails blijk van gegeven dat hij zich niet gehouden voelt aan de regel dat FBI-mensen geen mededelingen doen over lopende onderzoeken.

    En terwijl de regering-Trump met de benoeming van een nieuwe FBI-directeur haar greep zal verstevigen op de top van de dienst, zullen lagergeplaatsten in de organisatie zich wellicht juist vrijer voelen om te lekken. Trump wekt met het ontslaan van plaatsvervangend minister van Justitie Sally Yates (die het Witte Huis waarschuwde over Michael Flynn), en nu van Comey de indruk dat hij officieel onderzoek naar Ruslandconnecties dwarsboomt. Grote kans dat FBI’ers nu vaker het onofficiële pad kiezen: lekken aan de pers.

  4. Wat betekent dit voor de positie van Trump?

    Dat hangt van veel factoren af. Cruciaal is of er een onafhankelijk onderzoek komt, en zo ja, wat dit boven tafel zou brengen. Voorlopig blijft Trumps aanhang vierkant achter hem staan. En al zal Washington komende weken in beslag worden genomen door de kwestie Comey, vooralsnog denken de Republikeinen met Trump aan boord hun agenda te kunnen doorvoeren.

    Pas als Amerikanen zich massaal tegen Trump keren en Republikeinen zich realiseren dat ze bij de tussentijdse Congresverkiezingen van 2018 het Huis van Afgevaardigden zullen verliezen, komt Trumps positie in gevaar.

    Terwijl nationaal en internationaal grote zorgen bestaan over de achteloze omgang van de regering Trump met de rechtsstaat, probeert het Witte Huis vol te houden dat er weinig aan de hand is.

    Op Trumps agenda deze woensdag: een ontmoeting met Sergej Lavrov, de Russische minister van Buitenlandse Zaken.

    Volg de laatste ontwikkelingen via ons blog