Trump ontslaat FBI-directeur Comey

Tot verbijstering van links én rechts in Washington heeft Donald Trump dinsdag FBI-directeur James Comey op staande voet ontslagen. Volgens een verklaring van het Witte Huis had Comey fouten gemaakt in zijn onderzoek naar de e-mailaffaire van Hillary Clinton. Maar vrijwel niemand gelooft deze versie. Comey leidde ook het FBI-onderzoek naar Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen. Trump ontsloeg dus de man die hem onderzocht.

Het ontslag verliep haastig en chaotisch. Comey zag tijdens een bezoek aan een FBI-kantoor in Los Angeles op televisie dat hij werd ontslagen. Er staat geen opvolger klaar, de taken worden waargenomen door plaatsvervanger Andrew McGabe. Een duidelijke verklaring geeft het Witte Huis evenmin. In Trumps korte ontslagbrief staan geen details, behalve dat Trump benadrukt dat er geen FBI-onderzoek naar de president loopt. Het heeft er dan ook alle schijn van dat Trump het onderzoek naar de banden tussen zijn entourage en Rusland probeert te dwarsbomen.

Het effect is eerder averechts. Deze inmenging door een president in een onderzoek naar hemzelf werd door zowel Republikeinen als Democraten scherp veroordeeld. De conservatieve commentator David Frum noemt het ontslag ,,een coup”. Sommige Republikeinen in het Congres roepen nu op tot een onafhankelijk onderzoek naar de banden tussen Rusland en Trump.

Richard Nixon

Het ontslag is vrijwel zonder precedent in de VS. In de geschiedenis van de FBI is het maar één keer eerder voorgekomen dat een president de directeur ontsloeg: Bill Clinton deed het in 1993. Het ontslag van Comey doet wel denken aan 1973, toen Richard Nixon tijdens de Watergate-affaire de belangrijkste aanklager ontsloeg.

Meer dan gebruikelijk voor een FBI-directeur heeft James Comey de afgelopen maanden een hoofdrol gespeeld in de Amerikaanse politiek. Comey heeft weinig vrienden in Washington, en staat bekend als eigengereid. Hij is Republikein, maar werd door Barack Obama benoemd om zijn onafhankelijke geest. Comey leidde in campagnetijd het onderzoek naar de e-mails van Hillary Clinton.

Comey oordeelde hard over het gebruik van een privéserver, maar besloot Clinton niet te vervolgen. Wel zei hij vlak voor de verkiezingen dat er nieuwe, relevante gegevens in het onderzoek waren gebleken. Democraten, onder wie Clinton zelf, zeggen dat het gedrag van Comey in die maanden Trump de verkiezingswinst heeft bezorgd.

Het Witte Huis haalt die kwestie nu, een half jaar later, aan om Comey te ontslaan. Vorige week maakte Comey een fout tijdens een hoorzitting, en die fout geeft Trump net genoeg rugdekking. Comey zei dat er „honderden of duizenden” e-mails van Clintons assistent Huma Abedin op de laptop van haar man, Anthony Weiner, waren gevonden. Dat bleken er maar enkele te zijn, waarvan twee geheime informatie bevatten.

‘Geen toeval’

Trumps inschatting is waarschijnlijk geweest dat hij de steun van Democraten zou krijgen als hij Comey hierom zou ontslaan. Immers: Democraten zijn nog altijd woest op Comey. Maar dat bleek een misrekening. Chuck Schumer, de fractievoorzitter in de Senaat, zei dat het ontslag ,,geen toeval lijkt”. „Dit maakt deel uit van een zeer zorgwekkend patroon van de regering-Trump.” De president zelf was dinsdagavond duidelijk teleurgesteld in deze reactie. Hij schreef op Twitter: „De huilende Chuck Schumer zei laatst: ‘Ik heb geen vertrouwen meer in hem (James Comey).’ En dan doet hij nu zo gekrenkt.”

Wat de argumentatie van Trump nog zwakker maakt, is dat hij een week geleden James Comey nog aanviel, omdat hij Clinton zou hebben geholpen. Hij was „het beste dat Hillary Clinton is overkomen”, en hij „gaf haar een vrijgeleide voor veel slechte daden”, schreef hij op Twitter. Dat hij Comey nu zou ontslaan omdat hij Clinton onrecht zou hebben aangedaan, accepteert vrijwel niemand in Washington.

Het onderzoek naar de Russische inmenging in de Amerikaanse verkiezingen is een steeds groter probleem aan het worden voor Trump en zijn getrouwen. Zowel de Senaat als de FBI doen hier onderzoek naar. Het dossier heeft al tot het ontslag geleid van de Nationale Veiligheidsadviseur Michael Flynn. Maandag werd oud-minister van Justitie Sally Yates door de Senaat gehoord. Zij werd een paar dagen nadat ze Trump voor Flynn had gewaarschuwd ook ontslagen. Flynn bleef zitten totdat de Washington Post over zijn leugens in dit dossier had bericht. Uit de hoorzitting bleek maandag dat het Witte Huis nauwelijks handelde, ondanks talloze aanwijzingen van banden tussen team-Trump en Russische medewerkers.

Rol van Sessions

Ook de rol van minister van Justitie Jeff Sessions is interessant. Sessions had tijdens de hoorzitting voorafgaand aan zijn benoeming verzwegen dat hij twee keer contact had gehad met de Russische ambassadeur. Hij trok zich daarom terug als verantwoordelijke voor het FBI-onderzoek, volgens hem om belangenverstrengeling te voorkomen. Maar het was Sessions die de hand had in het ontslag van James Comey. Hij stuurde een brief naar Trump, waarin hij voor ,,een frisse start” bij de FBI pleit.

Het ontslag van James Comey moest de nervositeit in het Witte Huis over het Rusland-dossier wegnemen. Maar het gevolg is dat er iets van politieke eenheid begint te ontstaan om het eens écht goed uit te zoeken. De Republikeinen in het Congres hebben Trump tot nu toe rugdekking gegeven, en zijn moeilijke vragen uit de weg gegaan. Die eenheid wordt nu getest.