Graag een nikab? Dan minder bijstand

Gezichtsbedekkende kleding

Een korting op de uitkering van een vrouw die haar nikab niet wil afdoen voor een werktraining, strookt met Europese rechtspraak.

Vrouw in nikab (niet de vrouw uit het artikel). Foto iStock

Twee maanden 30 procent korting op de gezinsuitkering, in totaal 500 euro netto minder. Die sanctie kreeg de 29-jarige vrouw uit de Utrechtse wijk Overvecht die haar gezichtsbedekkende nikab met enkel een spleet voor de ogen niet wilde afdoen voor een werktraining om uiteindelijk te kunnen solliciteren naar een baan.

De gemeente Utrecht had de sanctie opgelegd op de gezinsuitkering voor haar, haar man en haar kinderen. Ze had wel een hoofddoek mogen dragen bij de training. De vrouw had sinds 2012 een uitkering.

Het hoogste rechtscollege op dit gebied, de Centrale Raad van Beroep in Utrecht, heeft dinsdag haar beroep tegen deze korting afgewezen. De inbreuk op haar vrijheid een nikab te dragen, en daarmee op de vrijheid van godsdienst, was volgens het college nodig „in het belang van de rechten en vrijheden van anderen”. Het onbedekte gezicht „speelt een belangrijke rol in het contact tussen personen”, was de motivatie.

Met diezelfde formulering „in het belang van rechten van anderen” heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in 2015 het Franse verbod op het dragen van gezichtsbedekkende kleding in de openbare ruimte in stand gelaten.

Voor de 29-jarige nikabdraagster maakt het resultaat niet veel meer uit. Haar man, van Somalische afkomst, kreeg werk in Engeland. Later is zij daar met haar kinderen ook naartoe verhuisd. „Ergens in een wijk waar veel Somaliërs wonen en de zaak van het dragen van nikabs niet speelt als kwestie”, zegt haar advocaat, Mohammed El Ahmadi. Veel van zijn Somalische cliënten vertrekken daarheen. De nikabdraagster is van Nederlandse afkomst en had zich bekeerd tot een orthodoxe vorm van de islam.

Titia Loenen, hoogleraar mensenrechten en diversiteit aan de Universiteit Leiden, vindt de uitspraak niet verrassend. „Het gaat niet in tegen bestaande rechtspraak. De nationale autoriteiten hebben ruime beleidsvrijheid op dat gebied”, zegt ze. „Frankrijk ging zijn bevoegdheid niet te buiten met een verbod op bedekkende kleding – ook met het idee dat je moet kunnen communiceren. Living together werd genoemd als doel dat je mag nastreven.”

Ook kunnen de autoriteiten het dragen van hoofddoeken in overheidsdienst verbieden. Het Europees Hof heeft zelfs ruimte geschapen voor particuliere werkgevers om hoofddoeken te verbieden. Toch wordt uit die uitspraken „niet helemaal duidelijk waar de grenzen liggen”, aldus Loenen.

Marokkaans nikabverbod

Volgens El Ahmadi zou de rechter de beschikking van de gemeente niet in stand hebben gelaten als de uitkering helemaal was ingetrokken. Dat was eerder gebeurd en ongedaan gemaakt door de rechtbank. „Het gaat om een gezinsinkomen”, zegt hij. Na de uitspraak van de rechtbank had de Dienst Werk en Inkomen van de gemeente Utrecht al aangekondigd haar in de gaten te houden.

Volgens El Ahmadi had de nikabdraagster ook andere mogelijkheden voorgesteld. Er zouden genoeg mensen zijn geweest die gebruik hadden willen maken van haar werkzaamheden als gastouder. Ze hadden ook haar man aan werk kunnen helpen, in plaats van haar, vindt hij. Dan zou zij geen uitkering meer nodig hebben gehad. „Je kunt het ook praktisch oplossen en veel gemeenten doen dat ook”, zegt hij. „Mensen die al jaren in de bijstand zijn, zijn praktisch opgegeven en komen nooit meer aan de bak.”

El Ahmadi: „In Marokko, waar ik oorspronkelijk vandaan kom, is het nu verboden om de nikab te dragen. Het mag gewoon niet, klaar. In Nederland mag je hem wel dragen, maar als je een beroep doet op een uitkering, staan daar verplichtingen tegenover. Je moet de sanctie accepteren of uit de bijstand blijven.”

Vorig jaar nam de Tweede Kamer een wetsvoorstel aan om gezichtsbedekkende kleding te verbieden in het onderwijs, de zorg, het openbaar vervoer en overheidsgebouwen. Het wetsvoorstel is nu nog in behandeling bij de Eerste Kamer.