NRC checkt: ‘Een op de drie bedrijven wordt geleid door vrouwen’

Dat zei koningin Máxima op 25 april in Berlijn.

Koningin Maxima (r) tijdens de Women20 Summit in Berlijn. Foto Carsten Koall/EPA

De aanleiding

Op de internationale vrouwentop W20 deelt koningin Máxima in april het podium met onder anderen de Duitse bondskanselier Merkel en IMF-directeur Lagarde. In een ‘paneldiscussie’ praten de vrouwen over de positie van vrouwen in het internationale zakenleven. Koningin Máxima is er namens de VN als deskundige op het gebied van toegang tot financiële diensten. In de discussie zegt ze tussen neus en lippen door dat ook de Nederlandse vrouw nog een achterstand kent op de arbeidsmarkt: „Slechts een op de drie bedrijven in Nederland wordt geleid door vrouwen.” Maar is zelfs dat niet wat rooskleurig?

Waar is het op gebaseerd?

Volgens de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) is de uitspraak gebaseerd op cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) uit maart, samengesteld in opdracht van het ministerie van OCW. Het CBS constateerde: „In 2014 was 37 procent van de startende ondernemers vrouw.”

En, klopt het?

Telefonisch laat de RVD weten dat koningin Máxima lid is van het Nederlands Comité voor Ondernemerschap en Financiering en zich in die hoedanigheid inzet voor de verbetering van het midden- en kleinbedrijf. Niet gek dus dat ze zich op vrouwelijke ondernemers richt wanneer de positie van vrouwen in het bedrijfsleven ter sprake komt, stelt de RVD. Bovendien geldt de uitspraak ook voor het gehele bedrijfsleven: „Een soortgelijk cijfer is terug te vinden in de Staat van het MKB.”

Ook het CBS verwijst ons meteen naar de Staat van het MKB. In de tabel die we toegestuurd krijgen, lezen we: zowel in 2013 als in 2014 was het percentage bedrijven dat door vrouwen werd geleid 34 procent. De gegevens zijn samengesteld in opdracht van het ministerie van Economische Zaken, onder begeleiding van – daar is-ie weer – het Nederlands Comité voor Ondernemerschap en Financiering. In een e-mail merkt een woordvoerder op: „Het checken van de uitspraak gaat in zoverre niet verder dan controleren of koningin Máxima het juiste getal in de tabel opzocht.”

En inderdaad, dat deed ze. Tot twee keer toe zelfs. Maar laten we de uitspraak toch nog eens ontleden. Want om wat voor bedrijven gaat het hier? En wat verstaat het CBS onder een bedrijf leiden? Het CBS laat weten: „Deze cijfers hebben betrekking op het midden- en kleinbedrijf: bedrijven met 0 tot 250 werkzame personen.” Van die bedrijven werden de eigenaren, directeur-grootaandeelhouders, maten en vennoten geteld om tot een verhouding mannelijke en vrouwelijke leiders te komen.

Zo bezien mag een vrouwelijke zzp’er (eigenaar van haar eigen bedrijf immers) zich rekenen tot de 34 procent bedrijven geleid door vrouwen. En dan wordt het interessant. Want bij de 1,6 miljoen mkb-bedrijven in Nederland zitten ruim één miljoen zzp’ers. Bovendien worden bedrijven met méér dan 250 werknemers, een algemeen directeur, een raad van bestuur en een raad van commissarissen hier buiten beschouwing gelaten. Dat maakt cijfermatig dan wel niets uit: de 1.437 grote bedrijven zijn getalsmatig niet in staat om het percentage van 34 procent te veranderen. Maar discussiëren we over de positie van vrouwen in het bedrijfsleven, dan is het de vraag in hoeverre een toename van het aantal zzp’ers een goede graadmeter voor emancipatie is.

Bovendien is in die discussie de ‘top’ van het bedrijfsleven wel degelijk belangrijk. Ter vergelijking: uit de emancipatiemonitor van het CBS en het Sociaal en Cultureel Planbureau van vorig jaar blijkt dat van de 500 grootste bedrijven in Nederland, in 2015 slechts 16,7 procent werd geleid door een vrouw. Een bedrijf leiden werd hier gedefinieerd als plaatsnemen in de raad van bestuur of raad van commissarissen. Van de top-5000 bedrijven was dat zelfs maar 12,3 procent.

Conclusie

Kijk je naar het gehele bedrijfsleven in Nederland, inclusief zelfstandig ondernemers, dan klopt de uitspraak van koningin Máxima. Maar wil je iets zeggen over de positie van de vrouw op de Nederlandse arbeidsmarkt, dan kun je je afvragen in hoeverre de hier gehanteerde definitie van een ‘bedrijf’ adequaat is. We beoordelen deze stelling daarom als grotendeels waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt