Russen vieren de overwinning bij hun Rijksdag in de regen

Russen herdenken het einde van de oorlog in pretpark ‘Patriot’. Onder Poetin heeft Overwinningsdag licht hysterische trekken aangenomen.

The Patriot park. Foto Konstantin Salomatin

Maria heeft ook een veldmuts opgezet en ze houdt de moed erin. „We vieren onze Overwinningsdag”, zegt ze monter onder de parasols van het partizanendorp waar je even kunt schuilen voor de regen. „En we zijn blij dat door dit park het patriottisme onder de jeugd weer tot bloei kan komen.”

Alleen de echt vaderlandslievende Russen zijn vandaag komen opdagen in het militaire pretpark ‘Patriot’. Ze hebben oranje-zwarte lintjes op hun jas gespeld, dragen de olijfgroene mutsen van het Rode Leger en houden jengelende kleuters bij de hand. Ondertussen geselt de regen het uitgestrekte terrein, waar de tanks en pantserwagens in het gelid staan.

Partizanendorp. Foto Konstantin Salomatin

Overwinningsdag hoort gepaard te gaan met zonnenschijn, maar vandaag vierde Rusland het einde van de Tweede Wereldoorlog onder erbarmelijke weersomstandigheden. Op maandag viel er sneeuw en werd automobilisten in Moskou aangeraden alleen met winterbanden de weg op te gaan. Vandaag moest zelfs een deel van de militaire parade worden afgelast: de traditionele flyby met straaljagers over het Rode Plein werd onverantwoord geacht.

Met zulk hondenweer is het niet zo vreemd dat er niet veel volk is op het enorme militaire attractiepark dat buiten Moskou is verrezen. Vorig jaar opende Park Patriot, gebouwd op het terrein van de oude luchtmachtbasis Koebinka, voor het eerst de poorten: 5.414 hectare terrein, met daarop een tankmuseum, een tentoonstelling over de Russische luchtmacht, een gigantisch congrescentrum, en een wijds oefenterrein waarop historische veldslagen kunnen worden nagespeeld. In de verte, langs de donkere bosrand, is de kopie van de Duitse Rijksdag te zien, die eind april voor het eerst feestelijk werd bestormd. Duitse politici waren – op zijn zachtst gezegd – niet blij met het Russische initiatief. Dat verhinderde de Russische minister van Defensie Sjojgoe niet om de openingsceremonie van de Russische Rijksdag persoonlijk bij te wonen.

De Duitse Rijksdag. Foto Konstantin Salomatin

Bindmiddel

De ‘Grote Vaderlandse Oorlog’, zoals de Tweede Wereldoorlog in Rusland wordt genoemd, speelt een centrale rol in de propaganda van het Poetin-regime. De Russische president, al ruim zestien jaar aan de macht, heeft geen duidelijke ideologie of politiek programma. In dit ideologische vacuüm is de Tweede Wereldoorlog eenbelangrijk bindmiddel. Van alle deelnemers aan de oorlog betaalde de Sovjet-Unie, met meer dan 20 miljoen doden, de hoogste prijs. Geen Russische familie, of er zijn wel gesneuvelden te betreuren. En al in Sovjettijden werd de heroïsche overwinning van het Rode Leger groots gevierd, met vuurwerk en militaire parades in heel het land.

Onder Poetin heeft Overwinningsdag licht hysterische trekjes aangenomen. Het oranje en zwart van de Sint Joris-orde – de onderscheiding voor militaire moed – beheersten de afgelopen jaren het straatbeeld. Automobilisten bonden lintjes aan hun achteruitkijkspiegel, of aan de antenne van hun auto. Ook populair: stickers met daarop de tekst ‘naar Berlijn’. De jaarlijkse militaire parade op het Rode Plein werd een demonstratie van het nieuwste militaire materieel, hét symbool van Ruslands herwonnen macht. Toen de meeste veteranen overleden waren, organiseerde de regering optochten waarin familieleden portretten van van Sovjet-militairen meedroegen: het Regiment der Onsterfelijken.

Foto Konstantin Salomatin

‘Fascisten’

De patriottische hoerastemming bereikte zijn voorlopige hoogtepunt in 2014, toen de Russische leger de Krim bezette en er oorlog uitbrak in Oost-Oekraïne. Russische staatsmedia noemde de Oekraïense militairen steevast ‘fascisten’ en trokken een directe lijn met de Tweede Wereldoorlog.

Drie jaar later doet de Russische staatstelevisie dat nog steeds, maar het effect op de bevolking lijkt enigszins uitgewerkt. Volgens een recente peiling van het onderzoeksbureau Levada Centrum neemt de interesse voor de Tweede Wereldoorlog af. Noemde in 2008 nog 55 procent van de respondenten de oorlog als de belangrijkste gebeurtenis in de Russische geschiedenis, in 2017 was dat nog slechts 38 procent. De afgelopen weken waren er in Moskou aanzienlijk minder lintjes te bespeuren.

Bij Maria Sleptsova en haar moeder Galina is de belangstelling echter alleen maar gegroeid. Galina’s vader, Ivan Romanov, werd drie keer krijgsgevangen gemaakt en ook de derde keer slaagde hij er in te ontsnappen. „Na de oorlog sprak hij er niet vaak over”, vertelt Galina. „Hij was niet zo’n prater. En toen ik jong was, interesseerde ik me er niet voor. Pas op latere leeftijd begon ik te begrijpen welke waarden op het spel stonden.”

„Die programma’s op tv zetten je aan het denken”, zegt Maria. „Maar we hebben nu niemand meer om onze vragen aan te stellen. Dus wat ze je vertellen, zet zich vast in ons geheugen.”

Na de oorlog waren de krijgsgevangen soldaten niet erg populair, zegt Galina: Sovjetsoldaten mochten zich niet overgeven. „Dat vond men een schande. Daarom wilde mijn vader er waarschijnlijk niet veel over kwijt.”

Foto Konstantin Salomatin