Laat Duitsland de zuinigheid varen voor Macron?

Relatie met Macron

De Duitsers zijn blij met Macrons overwinning. Maar als hij succesvol wil zijn moeten zij hun financiële orthodoxie opgeven.

Nu de Fransen Emmanuel Macron tot president hebben gekozen, is Duitsland aan zet. Berlijn is opgelucht dat het spookbeeld van een anti-EU-president Le Pen voorlopig is verdreven. Maar men beseft: Macron mag nu in geen geval mislukken. Volgende week brengt hij zijn eerste officiële bezoek aan Berlijn.

Dat zijn presidentschap een succes wordt, is een Frans, maar ook een Europees én Duits belang. Daarom zal Duitsland Macron niet alleen moeten steunen, maar hem ook tegemoet moeten komen. Alleen is dat, ruim vier maanden voor de Bondsdagverkiezingen, een politiek beladen onderwerp waarover de coalitiepartijen CDU/CSU en SPD het niet eens zijn.

Die gevoelige kwestie werd zondagavond meteen aangekaart door Sigmar Gabriel, SPD-minister van Buitenlandse Zaken en vicekanselier. Anders dan de meeste Duitse politici hield hij het niet bij felicitaties en de vaststelling dat het „een goede dag was voor Frankrijk, voor Europa en voor Duitsland”, omdat de Fransen met Macron hadden gekozen voor „optimisme, hervorming, openheid naar de wereld, en tégen afgrenzing, cynisme en haat”.

Geen opgeheven vingertje

Gabriel keek meteen verder, stak de hand in eigen boezem en zette uiteen wat nu de opdracht van Duitsland is. Zeker, Frankrijk moet zijn economie hervormen, schreef hij, maar het moet nu afgelopen zijn „met het opgeheven vingertje”.

Duitsland moet beseffen dat het nooit de sterkste economie van Europa had kunnen worden, als de Fransen daarvoor na de Tweede Wereldoorlog niet de weg hadden geëffend. Als niet „moedige Fransen als Robert Schuman Duitsland, na de verschrikkelijke misdaden die het had begaan, weer aan de tafel van beschaafde volkeren hadden uitgenodigd”.

Duitsland moet nu zijn „financiële orthodoxie opgeven”, aldus Gabriel. Wie hervormt mag niet „tegelijk gedwongen worden tot een strenge bezuinigingskoers”. En hij opperde meteen maar vast een gezamenlijk Frans-Duits investeringsfonds.

Duitsland moet nu bewegen. De vraag is alleen: hoe, en hoe snel?

Claire Demesmay van de Duitse denktank DGAP

Bondskanselier Merkel (CDU), tot wie die boodschap gericht was, is veel terughoudender. Ze wil niet in het zicht van de verkiezingen het strenge begrotingsbeleid opgeven dat ze de afgelopen jaren in Europa steeds heeft uitgedragen. Ze is ook beducht voor Macrons plannen voor ingrijpende hervorming van de eurozone. Natuurlijk wil ze Macron helpen bij het bestrijden van de werkloosheid, zei ze maandag. Maar „Duitse steun kan niet in de plaats komen van Frans beleid”. Ofwel: eerst hervormingen van de Franse economie, dan zien we verder.

In Duitsland bestaat grote weerzin van de EU een ‘transferunie’ te maken, waarin Duits belastinggeld wordt doorgeschoven naar landen die minder financiële discipline accepteren en weigeren hun zwaar gereguleerde arbeidsmarkt te moderniseren. Vooral minister van Financiën Wolfgang Schäuble (CDU) is fel gekant tegen dat soort operaties. Tegelijk is hij diep doordrongen van het belang van de EU voor Duitsland.

„Ook bij de CDU beseft men: deze keer hebben we geluk gehad, maar we mogen Frankrijk niet in de steek laten”, zegt Claire Demesmay van de Duitse denktank DGAP. „Duitsland moet nu bewegen. De vraag is alleen: hoe, en hoe snel?”

Als de Duitse verkiezingen voorbij zijn is er, ongeacht wie kanselier wordt, wellicht meer mogelijk. Een grote uitruil bijvoorbeeld, van Franse hervormingen en bezuinigingen tegen Duitse investeringen. Wellicht is er dan ook een andere minister van Financiën. „Er zijn momenten in het leven”, schreef de Süddeutsche Zeitung maandag, „waarop blijkt of een kanselier de betekenis ervan beseft. Dit is voor Merkel zo’n moment.”

Voor Berlijn is timing van belang

Voor Duitsland komt het aan op de timing, zegt Demesmay. „Macron zegt dat hij zijn hervormingen nog voor de zomer wil doorvoeren. Als Duitsland op die manier de garantie krijgt dat het hem ernst is, kan de regering – waarschijnlijk de volgende – hem tegemoet komen.”

„Macron zegt dat hij zijn hervormingen nog voor de zomer wil doorvoeren. Als Duitsland op die manier de garantie krijgt dat het hem ernst is, kan de regering – waarschijnlijk de volgende – hem tegemoet komen.”

De SPD kan dat makkelijker aan haar kiezers verkopen dan de CDU, stelt Demesmay. Ze betwijfelt alleen of het argument van Gabriel erg effectief is, dat Duitsland zijn welvaart dankt aan de Franse bereidheid zich na de Tweede Wereldoorlog met Duitsland te verzoenen. „Het klopt wel, maar voor veel jongere Duitsers is het lastig die verbinding te leggen. Je kan beter zeggen: we zijn zó met elkaar vervlochten, dat als het met de Fransen slecht gaat, het ook met ons slecht zal gaan.”

Sterke Le Pen troef voor Macron

Paradoxaal genoeg geeft de sterke prestatie van Marine Le Pen bij de Franse verkiezingen Macron een troef in de onderhandelingen met Duitsland. Haar aanwezigheid is voor Berlijn een permanente herinnering aan wat er op het spel staat: de toekomst van de EU, een van de belangrijkste pijlers van het moderne Duitsland.

„Het belangrijkste is de bereidheid naar elkaar te luisteren en compromissen te sluiten”, zegt Demesmay. „Macron hekelde in zijn campagne het Duitse handelsoverschot. Dat werd hier in Berlijn alleen als kritiek opgevat, niet als stap om verder te denken. Maar het was niet tégen Duitsland gericht, hij kaartte een probleem aan dat ook andere landen dwarszit. Daar moeten Frankrijk en Duitsland met elkaar over kunnen spreken.” Binnen Duitsland is het debat alvast begonnen.