Hof: rechtspleging Russen in zaak Yukos onbehoorlijk

Rechtsstaat

Het gerechtshof Amsterdam acht het faillissement van Yukos onrechtmatig en daardoor in strijd met de Nederlandse openbare orde.

Foto Bas Czerwinski / ANP

In een opmerkelijke uitspraak heeft het gerechtshof Amsterdam dinsdagochtend in hoger beroep bepaald dat het faillissement van de Russische oliemaatschappij Yukos en de daarop volgende veiling van de bedrijfsonderdelen „strijdig” zijn geweest met de Nederlandse openbare orde.

Het hof stelt dat de Russische overheid het faillissement bewust heeft uitgelokt door onwettige en onbetaalbare belastingaanslagen op te leggen, en dat de curator feitelijk niet bevoegd was om de bedrijfsonderdelen te veilen. „De gevoerde procedures voldeden op meerdere punten niet aan de eisen van behoorlijke rechtspleging”. De uitspraak betekent niet alleen dat het hoger beroep van Promneftstroy, een van de nieuwe eigenaren, is afgewezen, maar kan ook consequenties hebben voor een reeks andere rechtszaken rond het voormalige Yukos-concern waarbij de vraag centraal staat of het geruchtmakende faillissement in 2006 al dan niet rechtmatig was.

Rol van Nederland

De Yukos-zaak komt voort uit een krachtmeting tussen president Poetin en de oligarch Michail Chodorkovski. Die had zich tijdens de Russische privatiseringen van de jaren negentig meester gemaakt van het oliebedrijf Yukos en het in snel tempo gemoderniseerd. Daarbij maakte hij optimaal gebruik van belastingvrije zones binnen Rusland.

Nadat Chodorkovski politieke ambities had getoond werd hij in 2003 gearresteerd wegens belastingontduiking. Na twee geruchtmakende processen verdween hij tot 2012 achter de tralies. Yukos kreeg naheffingen opgelegd van omgerekend enkele tientallen miljarden euro’s en werd in 2006 failliet verklaard. Bij de daaropvolgende veilingen kwam het grootste deel van Yukos in handen van staatsoliebedrijf Rosneft, dat geleid wordt door Igor Setsjin, een vertrouweling van Poetin. Investeerder Richard Deitz wist een van de twee buitenlandse takken van Yukos, Yukos Finance, te verwerven via Promneftstroy.

Die buitenlandse belangen waren al eerder achter een beschermingsconstructie in Nederland geplaatst met een Nederlandse stichting, reden waarom er al ruim tien jaar in Nederland geprocedeerd wordt. De Yukos-stichting, die de belangen van de voormalige aandeelhouders behartigt, reageert dat de uitspraak van het hof „voor eens en altijd” een punt zet achter de zaak. De advocaten van Deitz en Promneftstroy konden dinsdagochtend nog niet reageren. Het is daarom niet duidelijk of zij nog in cassatie zullen gaan.