Gratis inwerken als zzp’er: doen of niet?

Zelfstandig ondernemen

Voor veel ICT’ers die zelfstandig op projectbasis werken, is een onbetaalde inwerkperiode gangbaar. Moet je daarmee akkoord gaan?

Foto Lex van Lieshout / ANP

‘Voor deze aanvraag geldt een inwerkperiode van twee weken tegen nultarief. Bij een aanbieding dient u hier akkoord voor te geven.” Toen het AD deze zinnen vorige week uit een vacature van Rijkswaterstaat viste en de overheidsinstantie vervolgens ter verantwoording riep, ontstond al gauw discussie. „Niet normaal”, reageerden belangenverenigingen voor zzp’ers. „Je huurt iemand in voor een bepaalde periode en daar betaal je gewoon fatsoenlijk voor”, zei PvdA-Kamerlid Gijs van Dijk, die er Kamervragen over stelde.

Toch is het voor opdrachtgevers gebruikelijk een onbetaalde inwerkperiode als voorwaarde aan zzp’ers te stellen. Het gebeurt met name bij ICT-opdrachten, op plekken waar zzp’ers op projectbasis worden ingehuurd. Want, zo is de redenering: wie zich voor langere tijd committeert aan een opdrachtgever en daar vervolgens onder gunstige voorwaarden komt te werken, mag zelf ook wat investeren.

Zo hanteert de Rabobank voor interim-ICT’ers die ten minste drie maanden aan de slag gaan standaard een onbetaalde inwerkperiode van twee weken. „De wereld van de ICT is er een van specifieke kennis en van schaarste”, zegt Marcel van der Heide, bij Rabobank verantwoordelijk voor de contracten met ICT-leveranciers. Binnen die tak wordt zodoende met vaste krachten en met zzp’ers gewerkt.

Het feit dat je afspreekt te werken voor niets, staat voor mij haaks op het risico van zelfstandig ondernemen

Maar zulke schaarste betekent ook dat zelfstandige ICT’ers niet goedkoop zijn, zegt Van der Heide: „In het totaalpakket aan afspraken dat wij zzp’ers bieden is een onbetaalde inwerkperiode normaal. Wij maken bij het inwerken kosten: er worden manuren in het goed laten starten van nieuwe krachten gestopt, die zich niet direct uitbetalen. Die kosten verrekenen we vooraf, waarna voor verder werk een goed uurtarief en goede voorwaarden volgen.” Stopt de zelfstandige voortijdig, dan wordt de inwerkperiode alsnog uitbetaald.

Van der Heide benadrukt dat het iedere ondernemer vrij staat wel of niet akkoord te gaan met zo’n pakket, en dat over de voorwaarden van een opdracht altijd onderhandeld kan worden. Ter illustratie: „Het is niet zo dat je iemand niet betaalt voor zijn werk. Je biedt een overeenkomst: ‘Ik ga zoveel uren van je afnemen. Zou je de eerste 80 daarvan gratis willen doen, in ruil voor het ontwikkelen van kennis binnen mijn bedrijf?’” Een korting op de totale factuur zou volgens Van der Heide op hetzelfde neerkomen.

Belangenverenigingen voor zzp’ers adviseren desondanks nooit akkoord te gaan met kortingen of gratis werk.

Jerry van Veen (34), zelfstandig ICT-projectmanager in de zorg

Foto David van Dam

„Ik heb in mijn beginfase als zzp’er ooit overwogen een opdracht te doen waarbij ik een of twee maanden tegen gereduceerd tarief zou werken, om een branche te ontdekken waarin ik nog niet thuis was – een soort leertarief, dus. Voor mij was het uiteindelijk niet nodig, maar ik vind het niet gek. Ik zie het ook in mijn omgeving gebeuren: je weet dat je de eerste tijd nog niet de toegevoegde waarde levert die eigenlijk bij je reguliere tarief hoort.

„Een onbetaalde inwerkperiode bij een opdracht, vind ik daarentegen heel iets heel anders. Het feit dat je afspreekt te werken voor niets, staat voor mij haaks op het risico van zelfstandig ondernemen. Een zelfstandige loopt meer risico’s dan een vaste werknemer: in principe kan mijn opdracht elke dag worden beëindigd. Zulke risico’s worden opgevangen door mijn tarief, dat gooi je dus niet zomaar naar nul.

„Inwerken is een noodzakelijk kwaad: het kost nu eenmaal tijd om op gang te komen. Voor externe krachten, maar óók als een bedrijf een interne medewerker op een project zet. Dat is voor mij daarom geen reden voor een onbetaalde proefperiode.

„Mocht het me gevraagd worden en ik zou geen opdracht vinden zonder onbetaalde inwerkperiode, dan verhoog ik mijn tarief. Dan verreken ik als het ware die twee weken in mijn uurtarief. Als ik de klant tegemoet zou willen komen, zie ik meer in het geven van korting bij langere trajecten. Hoe dan ook, ik vind het geen goede ontwikkeling en dat zal ik zeker blijven aangeven.”

José Dautzenberg (46), communicatiedeskundige en al twintig jaar zzp’er

Foto David van Dam

„In het verleden vroeg een opdrachtgever me eens of ik bereid was voor een project de eerste twee weken tegen nultarief te werken. Ik heb toen nee gezegd. Ik vind zo’n voorstel een belediging voor een ondernemer – ik heb toch ook onkosten? De klant vond het jammer, maar het was een harde eis. Dus ze zijn op zoek gegaan naar iemand anders.

„Een voorbeeld: in de periode voordat ik een opdracht krijg, investeer ik óók tijd en geld, maar verhaal dat niet op mijn opdrachtgever. Soms vraag ik wat informatie op te sturen, zodat ik me kan inlezen en op inhoud kan bepalen of ik een opdracht wel of niet ga doen. Soms vraagt een klant dat van me. Daar hoor je me niet over klagen, dat is een eigen investering.

„In het verleden hebben opdrachtgevers mij ook eens gevraagd of ik voor een lager uurtarief wilde werken. Er is onderhandelingsruimte, maar ik ga niet zomaar tien of twintig euro naar beneden. Ik gooi mijn kwaliteiten niet te grabbel, zelfs al zakken andere zzp’ers om mij heen wel in hun tarieven. Ik kan me voorstellen dat het verleidelijk is een opdracht tegen lager tarief aan te nemen, wanneer je lang geen werk hebt. Maar voor je het weet wordt zoiets gemeengoed en hol je je eigen vermogen uit.

„Zodra de bevestiging van een opdracht bij mij binnen is, gaat de meter lopen. Aan een werknemer met een vast contract vraag je toch ook niet of ze de inwerkperiode even onbetaald willen doen? Ik vind het echt van de zotte.”