‘Enfant terrible’ Birney wint de Libris

Libris Literatuurprijs

De uitreiking van de Librisprijs werd een avond voor de outsiders. Alfred Birneys De tolk van Java werd bekroond.

Alfred Birney gisteravond in het Amstel Hotel in Amsterdam. Foto ANP

„Er mankeert iets aan de geschiedenisles in Nederland”, trok Alfred Birney van leer, tussen de kalfsmuis en de asperges door. „Belangrijke geschiedenis wordt onder het tapijt geschoven. Hella Haasse heeft met Oeroeg geprobeerd daar tegenwicht aan te bieden, maar dat is haar niet zo goed gelukt.” Birney, schrijver van De tolk van Java, wilde een „contrapunt opzetten” tegen de heersende manier van geschiedschrijving over het Nederlandse kolonialisme: het „tusseninperspectief” van de Indo, tussen Hollander en Indonesiër in. Dat bood Birneys roman.

En dat werd beloond: De tolk van Java werd maandagavond uitgeroepen tot winnaar van de Libris Literatuur Prijs 2017. De belangrijkste Nederlandse romanprijs, ter waarde van 50.000 euro, werd uitgereikt na afloop van een diner in het Amstel Hotel in Amsterdam. Een verrassende winnaar – Birney geldt niet als bekende naam – maar ook geen onverwachte: zijn roman werd uitgebreid geprezen en met WIL van Jeroen Olyslaegers getipt als favoriet.

De tolk van Java, volgens de jury een „beklemmende, veelzijdige en literair uitstekende roman”, gaat over een tirannieke vader, die de erfenis van zijn gewelddadige verleden als tolk en marinier in Nederlands-Indië doorgeeft aan zijn kinderen. De roman, met een autobiografische oorsprong, werd in recensies al uitgeroepen tot het magnum opus van Birney (1951), die sinds zijn debuut in 1987 romans, essays en polemieken schrijft. Binnen de Nederlandse literatuur geldt hij als outsider – als ‘enfant terrible uit de Indische literatuur’. De tolk van Java is zijn eerste boek dat in de prijzen valt.

Dat het de avond van de outsider zou worden, werd min of meer verwacht: de jury liet zich bij het vaststellen van de shortlist al weinig gelegen liggen aan literaire reputaties. Arnon Grunberg – als enige kanshebber afwezig – en Marja Pruis waren de enigen die al eerder literaire nominaties kregen en verzilverden.

Voor de overige vier was het hun eerste nominatie voor een grote prijs. Daarbij viel de prestatie van uitgeverij Das Mag op. De twee Nederlandse romans die het jonge bedrijf tot nu toe deed verschijnen, werden beide genomineerd: Schuld van Walter van den Berg en Het smelt van de Vlaamse debutante Lize Spit. De favorietenrollen waren echter voor Birney en Olyslaegers, beide relatieve outsiders, beide auteurs van maatschappelijk geëngageerde romans over de doorwerking van het verleden in het heden. Die konden dit jaar op instemming van de jury rekenen, en Birney nog het meest. Die riep het schuldige verleden „zo trefzeker” op „dat de lezer het er vaak benauwd van krijgt”.