Brussel bepleit sociaal antwoord op globalisering

Globalisering is „een positieve kracht” volgens de Europese Commissie, maar de schadelijke bijeffecten moeten beter worden bestreden. Vrije handel moet eerlijke handel worden.

President van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker voorafgaand aan de speciale brexit-top van de Europese regeringsleiders. Foto Jonas Roosens/ANP

EU-lidstaten moet meer doen om schadelijke bijeffecten van globalisering en vrijhandel te dempen, zonder meteen in een protectionistische kramp te schieten. Dat stelt de Europese Commissie woensdag in een nieuwe ‘reflectiepaper’ over de toekomst van de EU.

Volgens de Commissie is globalisering zonder meer „een positieve kracht”, omdat het op wereldschaal heeft geleid tot meer economische groei, minder ongelijkheid en de laagste extreme armoede ooit. Maar regionaal kan het leiden tot meer ongelijkheid en „sociale polarisatie”, omdat lang niet iedereen mee kan komen in de snel veranderende economie. De Commissie wijst op het belang van onderwijs en omscholing, maar vindt ook dat bij het sluiten van handelsakkoorden sociale gevolgen meer aandacht moeten krijgen.

In maart lanceerde Commissiebaas Jean Claud Juncker een groot EU-debat rondom vijf mogelijke toekomstscenario’s, van vergaande samenwerking tot minimale. Europese leiders moeten zich hierover tijdens een top in december gaan uitspreken. Ter begeleiding van het debat komt de Commissie nu geregeld met reflectiepapers, over een aantal cruciale thema’s, zoals sociaal beleid, veiligheid, het bestuur van de eurozone en nu dus globalisering.

Bedreiging eigen identiteit

Eurocommissaris Frans Timmermans, die het paper woensdag presenteert, sprak onlangs op Facebook al over de noodzaak om globalisering „in te kaderen”. „Waar we eens simpelweg het dogma volgden van ‘vrije’ handel, willen we daar nu ‘eerlijke’ handel van maken”, aldus Junckers rechterhand.

„Industriële revoluties schudden de boel op. Alle mensen moeten de flexibiliteit hebben om zich aan te passen.”

De Commissie haalt een onderzoek aan, uit 2016, waaruit bleek dat 55 procent van de EU-burgers globalisering over het algemeen als een kans ziet. Tweederde ziet de toekomst met vertrouwen tegemoet. Maar tegelijkertijd ziet 53 procent globalisering ook als een bedreiging voor de eigen identiteit en tradities. Het weerbaarder maken van burgers is volgens de Commissie vooral een taak voor lokale en nationale overheden.

Het paper is impliciet ook een reactie op de Amerikaanse president Donald Trump, die meer protectionisme bepleit. Volgens de Commissie moet ,,de verleiding van isolationisme” worden weerstaan, omdat de negatieve dynamiek die dit veroorzaakt groei en banen kost. De EU moet zich juist meer dan ooit sterk maken voor multilaterale samenwerking, bijvoorbeeld via Wereldhandelsorganisatie WTO, de G7 of de G20. Ook cruciaal: verdere Europese belastingafspraken, om te voorkomen dat multinationals landen tegen elkaar uitspelen en uiteindelijk niet of nauwelijks belasting betalen.

Misbruik van openheid

Aan de andere kant moet volgens de Commissie voorkomen worden dat anderen misbruik maken van de Europese openheid. Zo moet de EU beter kunnen optreden tegen goedkopere producten uit landen waar staatssteun wijdverbreid is en ook beter kijken naar overnames vanuit zulke landen, vooral als EU-bedrijven met een groot strategisch of technologisch belang doelwit zijn.

De discussie over hoe Europa zich moet beschermen, zonder protectionistisch te worden, ligt moeilijk. De aanstaande Franse president Emmanuel Macron pleitte tijdens zijn campagne voor een ‘Buy European Act’: alleen bedrijven die voor minstens de helft in de EU produceren, mogen meebieden op overheidsopdrachten. Eurocommissaris Jyrki Katainen (Concurrentie) zei maandag weinig te voelen voor „kunstmatige regels, die mensen of lokale overheden zouden dwingen om zonder reden alleen maar Europees te kopen”.