In het ziekenhuis ‘zwemmen met dolfijnen’ als je pijn hebt

VR-bril De zorg gebruikt virtual reality bij uiteenlopende behandelingen. Het kan ook afleiding bieden bij pijn. En familieleden kunnen ‘meevoelen’ met een patiënt.

Vrendle

Behalve voor het behandelen van angststoornissen wordt virtual reality ingezet om agressie, trauma’s of psychoses tegen te gaan. Het is ook een middel om patiënten te laten ontspannen en om familieleden te laten ‘meevoelen’ met een patiënt.

Enkele tientallen zorginstellingen gebruiken VR voor behandelingen, of hebben daarvoor vergevorderde plannen, blijkt uit een inventarisatie van NRC. Instellingen zitten met verschillende zorgverzekeraars aan tafel over het vergoeden van VR-behandelingen. Verzekeraars vragen om wetenschappelijk bewijs en informatie over de effectiviteit versus de kosten. Voor verschillende angststoornissen is dat bewijs er al. Voor het verminderen van sociale angst bij psychose bijvoorbeeld worden de positieve resultaten van een studie aan de Rijksuniversiteit van Groningen binnenkort gepubliceerd. De virtuele werelden worden direct bij patiënten gebruikt en daarnaast werken studenten geneeskunde met virtual reality om nieuwe vaardigheden te leren. In verschillende ziekenhuizen leren ze er oogoperaties en kijkoperaties in de buik, baarmoeder en blaas mee.

Lees een reportage van een behandeling van pleinvrees met VR: Met een bril op van je angst afkomen

Met VR wordt je brein gefopt doordat de bril of headset de bewegingen van je hoofd overneemt. Al in de jaren negentig stuurden onderzoekers van de Amerikaanse universiteit Georgia Tech oorlogsveteranen met posttraumatische stressstoornissen virtueel terug naar Vietnam. Die belanden bijvoorbeeld in de jungle of op de passagiersstoel van de Huey-helikopter. In Amstelveen is GGZ Arkin inmiddels bezig met VR-behandelingen van voormalige militairen die trauma’s hebben opgelopen in Libanon.

Onderzoekers stuurden oorlogsveteranen virtueel terug naar Vietnam

Hoewel VR dus niet nieuw is en psychologen veel potentie zien, wordt het over het algemeen fragmentarisch ingezet. Daarbij speelt geld een belangrijke rol: zorginstellingen vinden het interessant, maar hebben vaak niet zo’n groot budget om onderzoek te doen en apparatuur te kopen. Bij Vrendle, een start-up die fungeert als bibliotheek van VR-video’s voor de zorg, zijn inmiddels 22 zorginstellingen aangesloten. Ondanks het aanbod zijn de meeste zorgaanbieders voorzichtig met het toepassen van virtual reality in behandelingen.

Een nét andere toepassing vraagt vaak weer om nieuw onderzoek, zegt promovenda Hanneke Kip. Ze ontwikkelt bij Universiteit Twente, in samenwerking met de Dimence Groep voor geestelijke gezondheidszorg, VR voor behandelingen in de forensische psychiatrie. Bewijs voor de effectiviteit van virtual reality is er vooral in de reguliere psychiatrie. „Dat is een andere tak van sport”, zegt Kip. Het voornaamste doel is recidive voorkomen, in plaats van het verlichten van psychisch lijden. Mensen hebben daarnaast vaak meerdere stoornissen en zijn gemiddeld minder gemotiveerd omdat de behandeling hun is opgelegd. „Al met al een behoorlijk complexe patiëntenpopulatie.”

Afleiden bij pijn

Er zijn twee belangrijke vormen van virtual reality die in de zorg worden gebruikt: de laagdrempelige 360-graden-video’s en animatie, waarbij er interactie is met de patiënt. Het eerste is bijvoorbeeld geschikt als afleiding bij pijn. Zowel in het brandwondencentrum Beverwijk als in het Martini Ziekenhuis in Groningen wordt het gebruikt bij het wisselen van verband. „Dat is pijnlijk, maar moet elke dag”, zegt een woordvoerder van het ziekenhuis. „We willen niet dagelijks méér medicijnen gebruiken dan nodig.” Patiënten worden bijvoorbeeld virtueel naar een concert gestuurd of mogen ‘zwemmen met dolfijnen’.

Voor het virtuele zwemmen met dolfijnen is een VR-headset nodig:

Op de maag-, darm- en leverafdeling van het ziekenhuis leidt VR patiënten af bij inwendige onderzoeken. In het dialysecentrum loopt een pilot voor afleiding tijdens het aanprikken van dialyse, wat pijnlijk is vanwege de dikke naald. Ook de gynaecologie-afdeling wil ermee aan de slag.

Jeugdhulp Friesland gebruikt 360-graden-video’s om ouders bewust te maken van de impact van vechtscheidingen. In de video ziet de kijker twee ruziënde ouders – vanuit het kniehoge standpunt van een kind – en wordt zelf compleet genegeerd.

Animatie wordt door onder meer GGZ Drenthe ingezet voor agressietraining. Een virtuele avatar komt daarbij bijvoorbeeld boos op de kijker afgelopen. De dreigende taal die de patiënt hoort, komt in werkelijkheid van de psycholoog die in een microfoon praat.

Over andere toepassingen wordt volop gefantaseerd. Zo wil zorginstelling Pluryn onderzoeken of VR past bij mensen met een licht verstandelijke beperking. „We denken dat ze ermee alledaagse situaties goed op hun eigen begripsniveau kunnen oefenen”, zegt een woordvoerder. „Maar eerst gaan we onderzoeken of zo’n training wel effectief is.”