Vragen voor zinzoekers

Levensbeschouwing De keuze tussen levensbeschouwingen is groot. Welke houding past je het beste? De Kieswijzer Levensbeschouwingen probeert de zoekende op weg te helpen.

Montage fotodienst NRC

Hoe moet je leven? Het antwoord op die vraag is er sinds de ontzuiling niet makkelijker op geworden. De moderne mens heeft een grote hoeveelheid opties om uit te kiezen: religieus of atheïstisch, optimistisch of pessimistisch, met of zonder het vooruitzicht van een hiernamaals.

En ook wie niet zo bewust met zingevingskwesties bezig is, wordt er aldoor mee geconfronteerd. Al zappend op tv, in het tijdschriftenschap door bladen als Happinez en Flow op internet door artikelen met koppen als ‘vijf manieren om je negativiteit kwijt te raken’.

Om te helpen bij het bepalen van een levenshouding maakte André Droogers, godsdienstantropoloog, de Kieswijzer Levensbeschouwing. Tientallen wereldbeelden zijn erin verwerkt, van orthodox tot gematigd, van vrijzinnig tot vaststaand, van bewust tot onbewust. Met vragenlijsten wordt de lezer op weg geholpen.

Voor een godsdienstantropoloog is dit een spannende tijd, zegt Droogers, zelf actief in een doopsgezinde gemeente. Steeds minder mensen krijgen vanaf hun geboorte een levensbeschouwing mee en de keuze is groot. Ongeveer eenzesde van de Nederlandse bevolking bezoekt één keer per maand een godshuis. Nog eenzesde is atheïst en de rest van de bevolking kiest individueel antwoorden op levensvragen.

Die vragen komen tegenwoordig vooral op als daar een concrete aanleiding voor is. Meestal een crisis: ziekte, dood, een scheiding. „Dan worden mensen aan het denken gezet. Wie ben ik en wat doe ik met mijn leven?” Twintigers kampen vaak met twijfel – vind ik een baan, waartoe ben ik hier – en velen reizen een jaar om dat uit te zoeken. Veertigers en vijftigers hebben een ander soort vragen: hoe lang heb ik nog en hoe richt ik dat in? Nog altijd vinden mensen antwoorden bij traditionele religies. „Maar het palet is in korte tijd heel divers geworden”, zegt Droogers. Er zijn nieuwe vormen, zoals The School of Life van de Britse filosoof Alain de Botton, dat avonden over levensvragen organiseert. Er ontstaan mengvormen. Zo put de Duitse spirituele leraar Eckhart Tolle, het grote voorbeeld van Oprah Winfrey, rijkelijk uit boeddhisme, christendom en islam.

Collectieve verbanden zijn belangrijk, vindt Droogers. Want hoe individualistischer de samenleving, hoe moeilijker het is tolerantie op te brengen. „Iedereen zijn eigen levensbeschouwing, dat lijkt me niet verstandig. Een samenleving heeft collectieve waarden nodig. Anders verdwijnt de samenhang.”

Zoekt iedereen zingeving? Dat verschilt van persoon tot persoon, denkt Droogers. Maar uiteindelijk heeft iedereen te maken met „grotere overstijgende gehelen” die voor de mens niet helemaal te vatten zijn. De natuur, de ruimte, de tijd, het kwaad, de samenleving, het zelf. „Als individu moet je je daar op een of andere manier tot verhouden. Dat is volgens mij de reden dat we levensbeschouwing nodig hebben. Of die nou seculier is of religieus.”

De kieswijzer van Droogers bestaat uit telkens twee tegengestelde beweringen, waarbij je kunt aangeven in hoeverre je het ermee eens bent. Bijvoorbeeld: ‘Een levensbeschouwing moet niet dwingend zijn’ versus ‘Mijn levensbeschouwing bepaalt mijn leven, van uur tot uur’. De antwoorden leiden naar verschillende levensbeschouwelijke houdingen. Ze zijn bedoeld als aanzet tot nadenken of verder lezen. Op verzoek van NRC vulden drie Nederlanders die met levensbeschouwing bezig zijn, de kieswijzer in.

Kieswijzer levensbeschouwing is verschenen bij Amsterdam University Press, €19,95.