Kiev trapt Eurovisie af onder politieke hoogspanning

Na uitsluiting van de inzending doet Rusland niet mee met het liedjesfestival. Oekraïne trekt zich weinig aan van de internationale ophef en presenteert zich als toonbeeld van tolerantie.

De fan zone bij het Eurovisie Songfestival in Kiev. Foto Tatjana Zenkovitsj/EPA

Wie op muzikaal vlak niet zo enthousiast wordt van het Eurovisie Songfestival, komt qua politiek dit jaar ruimschoots aan zijn trekken. Het liedjesfestival, altijd goed voor wat interstatelijke competitie, trapt dinsdagavond in Kiev af onder politieke hoogspanning.

Vorig jaar haalde Oekraïne het festival binnen met het omstreden nummer ‘1944’ van de Krim-Tataarse zangeres Jamala, die de deportatie van haar volk onder Stalin bezong. Russische parlementariërs probeerden het lied gediskwalificeerd te krijgen wegens een te politieke inhoud, wat zou indruisen tegen het reglement van songfestival-organisator EBU. Het mocht niet baten: Oekraïne kreeg de meeste punten. Sindsdien voeren Moskou en Kiev een culturele strijd met elkaar over het evenement.

Na aanvankelijke aarzeling bij Rusland of het überhaupt een afvaardiging naar Kiev zou sturen, bedacht Moskou in maart een slimme zet. De in rolstoel gezeten zangeres Joelia Samojlova, die eerder optrad op de geannexeerde Krim, zou naar Kiev worden gestuurd. Dat was tegen het zere been van Kiev; de Oekraïense veiligheidsdienst SBOe besloot Samojlova uit te sluiten. Dit op basis van een nieuwe wet die personen, die de Krim via Russisch grondgebied betreden, de toegang tot het land kan worden ontzegd. Het kwam Oekraïne op veel kritiek te staan en een uitbrander van de EBU, maar daar trok het land zich weinig van aan.

De EBU stelde Rusland nog voor via een satellietverbinding deel te nemen, maar dat aanbod sloeg Rusland koeltjes af. In plaats daarvan zal Samojlova op de dag van de halve finale optreden op de Krim. Op de dag van de finale (komende zaterdag) zal ze het Russische volkslied vertolken tijdens een grote basketbalwedstrijd in Moskou. Eregast is de Amerikaanse filmster Steven Seagal.

Daarmee is de culturele oorlog tussen Rusland en Kiev nog niet ten einde. Afgelopen weekend werden twee journalisten van de Russische krant Komsomolskaja Pravda, ondanks geldige accreditatie, aan de grens tegengehouden. Net als Samojlova waren ze eerder op de Krim geweest. Ook een Russische fotojournalist van Rossija Segodnja, de Russischtalige versie van RT (Russia Today) kwam het land niet in.

Afgelopen week maakte de SBOe bekend dat Steven Seagal, die een goede vriend is van Poetin, Russisch staatsburgerschap bezit en zich eerder enthousiast uitsprak voor de annexatie van de Krim, Oekraïne voor vijf jaar niet mag betreden. Volgens de SBOe vormt de acteur een „gevaar voor de nationale veiligheid”.

Slogan

Ondanks de onbuigzame opstelling en schandalen is het door conflict en corruptie geplaagde Oekraïne er alles aan gelegen van het festival een klinkend succes te maken. Daarvoor trokken pr-bureaus alles uit de kast. Zo luidt de slogan van het festival dit jaar ‘Vier Diversiteit’ en rolde Kiev de langste rode loper „in de geschiedenis van het festival” uit. Ook siert sinds enkele dagen een enorme banner met een gebroken keten en de tekst ‘Freedom is our Religion’ het centrale Maidan-plein, middelpunt van de opstand in 2014. De Russisch-Oekraïense vriendschapsboog in het centrum van de stad, een monument uit de Sovjetperiode, werd met een knipoog naar de internationale lhbt-vlag overgeplakt in regenboogkleuren.

Critici stellen dat Oekraïne alleen het internationale imago wil oppoetsen. „De slogan klinkt hol in een land waar LHBT nog altijd geen gelijke bescherming krijgen van de wet en op hun werkplek, waar journalisten en mensenrechtenactivisten worden lastiggevallen en aangevallen vanwege een andere zienswijze, en waar gehandicapten vrijwel onzichtbaar zijn in het publieke leven”, zo luidde het oordeel van Human Rights Watch. Ook op sociale media klinkt kritiek op de onverwachte golf van tolerantie in Kiev. „In Oekraïne kun je diversiteit alleen vieren als je een heteroseksuele witte man bent…”, zo luidde een van de boze commentaren op Twitter.

Voor Rusland gloort ondertussen nog een sprankje hoop. De Bulgaarse inzending Kristian Kostov, de zoon van een Bulgaarse vader en Kazachstaanse moeder, geldt als favoriet bij de bookmakers. Kostov kwam 17 jaar geleden in Moskou ter wereld, zijn liefdesliedje draagt de toepasselijke titel ‘Beautiful Mess’.