De EU heeft er wel eens slechter voor gestaan

Verkiezingen Frankrijk De overwinning van Emmanuel Macron is een grote kans voor Europa. Maar hij kan de EU niet in zijn eentje hervormen.

Macron op een campagnebijeenkomst, afgelopen donderdag in het Zuid-Franse Albi. Foto Frederic Scheiber/EPA

De Europese Commissie is dol op democratie, verzekerde een woordvoerder onlangs toen hem werd gevraagd of al die grote verkiezingen dit jaar in Europa, waarin de EU zelf vaak ook nog eens een belangrijk thema is, Brussel niet enorm zenuwachtig maken. „Verkiezingen zijn goed, wij zijn heel erg vóór”, zei hij onbewogen.

Toch zal de Commissie blij zijn dat de Franse verkiezingen voorbij zijn, en dat de nieuwe Franse president de EU niet wil vernietigen, maar juist een zeer warm hart toedraagt. Tegelijkertijd zal er ook het besef zijn dat de euroscepsis in Frankrijk nog steeds heel groot is, ondanks de overwinning van Emmanuel Macron. Kan hij die stemming ombuigen? Of moet de EU over vijf jaar wéér wekenlang de adem inhouden bij de Franse stembusgang?

Voorlopig is Macron een grote kans voor Europa. Frankrijk heeft al lang geen president meer gehad die zo pro-Europees is en die de voor de Europese machinerie cruciale samenwerking met Duitsland nieuw leven in wil blazen. De wind zit mee bovendien: in december koos Oostenrijk een pro-Europese president. Nederland krijgt mogelijk een regering die pro-Europeser is dan de vorige. En in Duitsland, dat in het najaar kiest, krijgen eurosceptische partijen moeilijk voet aan de grond. De EU heeft er wel eens slechter voor gestaan.

Kijken: de Franse verkiezingen zijn misschien wel de belangrijkste van dit jaar

In een interview met de BBC zei Macron onlangs dat de EU de komende jaren veel meer moet gaan overtuigen dan ze de afgelopen jaren heeft gedaan. De kiezers verwachten ambitie en daadkracht, zowel in Frankrijk als in de EU. Doormodderen zouden zij als „verraad” ervaren. De daaropvolgende teleurstelling zou kunnen uitmonden in een Frexit, een vertrek van Frankrijk uit de EU waar het Front National van Marine Le Pen voor ijvert. „Een EU die niet functioneert, is niet meer houdbaar”, aldus Macron.

Weinig krediet meer

Begrotingszondaar Frankrijk heeft weinig krediet meer in Brussel. Als Macron EU-leiders wil overtuigen om grote stappen in en met Europa te zetten, zal hij eerst moeten laten zien dat het hem menens is met het onder controle krijgen van de Franse overheidsuitgaven. Daarnaast moet hij de rest overtuigen van zijn Europese ideeën zelf. En die gaan ver, soms zelfs verder dan die van de Europese Commissie, en in ieder geval veel verder dan het ‘op de winkel passen’ van premier Rutte. Ze staan dichter bij die van de Belgische oud-premier Guy Verhofstadt, leider van de Europese liberalen en auteur van de Ziekte van Europa, over het Europese onvermogen om op cruciale momenten doortastend te handelen.

Echte beslissingsmacht

Wat wil Macron? De eurozone moet een eigen, gemeenschappelijk budget krijgen, als bewijs dat het lot van eurolanden ook écht met elkaar verbonden is. De democratische controle moet beter door Europarlementariërs uit eurolanden apart te laten bijeenkomen, in een eurozone-parlement. En de muntunie moet een eigen minister van Economische Zaken en Financiën krijgen, met, anders dan de Commissie nu, echte beslissingsmacht.

Macron wil ‘burgerconventies’ houden, om de publieke betrokkenheid bij de EU te vergroten. Hij is tegen vergaande en concurrentie-verstorende belastingafspraken tussen staten en multinationals, een praktijk waarvoor Nederland geregeld onder vuur ligt. „Frankrijk zal zich op dit vlak exemplarisch opstellen.”

Hij pleit voor een ‘Buy European Act’: alleen bedrijven die de helft van hun productie in de EU hebben, mogen meedingen naar publieke opdrachten. Strategische sectoren moeten worden beschermd tegen vijandige overnames, in ieder geval zolang dergelijke praktijken in de rest van de wereld ook schering en inslag zijn.

Het Erasmus-programma, nu alleen voor studenten, moet minder elitair worden door het uit te breiden naar jongeren die een praktijkopleiding volgen. En er moet een Europees defensiefonds komen, om bijvoorbeeld samen drones te kopen.

In maart presenteerde voorzitter Juncker van de Europese Commissie vijf toekomstscenario’s, die moeten leiden tot minder gemopper over de EU en een eerlijker beeld van wat Europa kan en wat niet. Eind dit jaar moeten de Europese leiders zich uitspreken. Vaak gaan dit soort Europese debatten uit als een nachtkaars. Met Macron zal dat minder snel gebeuren.

Rutte zal het allemaal zuchtend aanhoren bij de eerstvolgende EU-top in juni, als Macron voor het eerst aanschuift in de Europese Raad. De hamvraag is hoe Duitsland reageert. Volgens Europarlementariër Sylvie Goulard, een van Macrons belangrijkste adviseurs, is de dialoog al begonnen. „We zijn herhaaldelijk met z’n tweeën in Duitsland geweest”, vertelde ze onlangs. „Onze boodschap: wij willen de zaken opschudden, maar dan moeten jullie ons wel helpen leveren.”