Gedram? Daar kan ze niet tegen

Kabinetsformatie

Edith Schippers heeft een sleutelrol bij de formatie. Hoe onderhandelt zij? Bestuurders en politici over haar stijl. ‘Kom niet bij haar aan met: mammie, help, ik weet het niet meer.’

Informateur Edith Schippers: soms rechtlijnig, maar vooral zakelijk. Foto Dirk Hol/Novum

Het weekje rust was geen weekje rust. Niet met Edith Schippers als informateur. De onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en GroenLinks kregen huiswerk mee tijdens het reces. Alle partijen moesten een pitch uitwerken over een bepaald onderwerp, zoals klimaat, defensie of arbeidsmarkt. Belangrijkste voorwaarde: de partijen moesten de belangen van de mede-onderhandelaars meewegen in hun voorstel.

Typisch Schippers, vindt Norbert Hoogers, divisievoorzitter van zorgverzekeraar Zilveren Kruis. Hoogers: „Ze zoekt altijd naar manieren waardoor partijen ervan doordrongen raken dat er een overstijgend doel is. Ook al gaan mensen met lege handen van de onderhandelingstafel, niemand zal het gevoel hebben dat er niets bereikt is.”

Edith Schippers (VVD) is vijf weken informateur bij de kabinetsonderhandelingen tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Het is haar laatste Haagse klus – ze stopt in de politiek. De demissionair minister ligt prima bij de onderhandelaars. De sfeer aan tafel is „ontzettend goed”, zei Schippers zelf op een persconferentie.

De informateur had een belangrijke voorwaarde vooraf, vertellen betrokkenen. In een-op-eengesprekken met de vier partijleiders eiste ze dat het een serieuze poging zou worden een kabinet te vormen. Voor politiek theater wenste Schippers zich niet te lenen. Rutte, Buma, Pechtold en Klaver wisten niet hoe snel ze hun serieuze bedoelingen moesten uitspreken.

Hoe dan ook, met déze boodschap ga ik terug naar de ministerraad. Dat moeten jullie goed weten.

Zes zorgbestuurders en (oud-)politici met wie Schippers de afgelopen jaren misschien wel het felst onderhandelde, bogen zich op verzoek van NRC over haar onderhandelingsstijl. Jacobine Geel, voorzitter van GGZ Nederland: „Haar stijl is heel duidelijk: aan het begin van een onderhandeling zet ze uiteen waar de partijen staan, en zegt ze waar het naartoe moet.” André Rouvoet, voorzitter van Zorgverzekeraars Nederland, vertelt dat in onderhandelingen met Schippers altijd direct een eindbod op tafel ligt: „Dan zei ze: ‘Hoe dan ook, met déze boodschap ga ik terug naar de ministerraad. Dat moeten jullie goed weten.’”

Geen mistig akkoord

„Het wordt in ieder geval geen mistig regeerakkoord met deze informateur”, zegt ex-Tweede Kamerlid Lea Bouwmeester, die vaak met Schippers debatteerde en onderhandelde over de gezondheidszorg. Net als de andere bestuurders en politici is ze blij dat Schippers deze rol heeft gekregen: „Ik dacht: heel goed Mark Rutte, een sterke vrouw aan tafel, heel goed.”

Het is volgens Rouvoet, die zelf de formatie van het kabinet Balkenende-IV meemaakte en minister werd, een „groot voordeel” dat Schippers zelf een „geslepen onderhandelaar” is. Je moet, zegt hij, begrijpen hoe het spel wordt gespeeld. De informateur moet ervoor waken dat één partij slag na slag binnenhaalt, zegt hij. „Dan knapt het uiteindelijk bij de anderen. Als Buma te vaak het vel bij Klaver over de neus trekt, is GroenLinks weg. Maar je moet inhoudelijk ook aanvoelen waar de grenzen liggen van alle partijen. Dat kan Schippers als geen ander.”

Paarse krokodil

Het komt niet vaak voor dat Schippers zich verslikt. Als dat gebeurt, dan vertrouwt ze te veel op beloften en onderling vertrouwen, blijkt uit voorbeelden die de bestuurders geven.

Het is eind 2014 als Schippers haar moeilijkste moment meemaakt als minister. In de Eerste Kamer stemmen drie PvdA-senatoren tegen één van haar belangrijkste wetsvoorstellen. Met dat voorstel wilde Schippers het voor zorgverzekeraars mogelijk maken een polis aan te bieden waarin alleen behandelingen werden vergoed voor specialisten met wie zij een contract hadden gesloten. De ‘vrije artsenkeuze’ voor patiënten zou daardoor in gevaar zijn.

Guusje ter Horst, voormalig minister en PvdA-senator, was één van de ‘dissidenten’. Als zij foto’s bekijkt van het moment, dan ziet ze een verbijsterde Edith Schippers. Ter Horst: „Ze kijkt met grote ogen de zaal rond. Zo van: ‘Wat gebéúrt hier!?’”

Ter Horst wil maar zeggen: Schippers is een vrouw van ‘afspraak is afspraak’. Wordt die geschonden, zoals destijds een coalitieafspraak de prullenbak in ging, dan raakt dat Schippers. Ter Horst: „De controle verliezen past niet bij haar. Die beredeneerde vrouw die altijd precies weet hoe de hazen lopen, was er toen even niet.”

Met een kop koffie hebben ze het later nog eens uitgesproken. Ter Horst: „Daar merkte ik dat Schippers een vrouw is zonder rancune.”

Ze benoemt altijd de paarse krokodil in de ruimte

Zeer herkenbaar, vindt Norbert Hoogers van Zilveren Kruis. „Schippers laat niets onbesproken. Ze benoemt altijd de paarse krokodil in de ruimte, zonder dat het meteen heel offensief is.”

„Ze zegt het altijd meteen als haar iets dwarszit”, zegt ook Rouvoet. Hij liet zich ooit kritisch uit over de minister in een interview. Kreeg hij dus meteen te horen. „Ze móét dat dan gezegd hebben. Maar daarna blijft ze er ook niet in hangen.”

Verbroken afspraken

Nooit doen bij Edith Schippers: een afspraak breken. Dat merken partijen in de geestelijke gezondheidszorg in januari 2015 als ze zijn ontboden op het ministerie van volksgezondheid. Er zitten wel tien partijen aan tafel. Zij hebben zich publiekelijk tegen Schippers gekeerd. Dat de Eerste Kamer tegen haar zorgverzekeringswet stemde, was mede hun schuld, vindt Schippers. De ggz-sector lobbyde bij bij Eerste Kamerleden om tegen de wet te stemmen. De minister is „boos, héél boos”, zegt een betrokken bestuurder.

Toch is dat nauwelijks te merken als Schippers de consequentie op tafel legt. Meteen aan het begin van de vergadering spreekt ze de tafel – veel oudere mannen in pak – toe. Zonder stemverheffing. Een belangrijk akkoord tussen ministerie en de sector mag „als opgezegd” beschouwd worden, zegt Schippers.

Dat is een gigantische klap voor de ggz-instellingen. Die hangt ineens een bezuiniging van ruim 300 miljoen euro boven het hoofd. Jacobine Geel, voorzitter van de branchevereniging, is verbijsterd. Maar, zegt ze nu: „Ik ging met lege handen weg, en was toch zwaar onder de indruk. Ze scoort een 9,5 voor de manier waarop ze haar grens trekt, dacht ik buiten.”

Ondanks die ruzie, bleef de verstandhouding tussen Geel en Schippers vriendelijk. De vrouwen gingen een broodje eten, probeerden eruit te komen. Geel: „Dat waardeert zij enorm. Ze is geen moeder bij wie je moet aankomen met: mammie, help me, ik weet het even niet meer. Maar neem je initiatief om een probleem op te lossen, dan zit je weer op dezelfde rails.”

Hard is ze niet, rechtlijnig soms, maar vooral zakelijk. Een oplossing komt er áltijd. Ex-Kamerlid Lea Bouwmeester vertelt over een periode dat haar oudste dochter ziek was. Een belangrijk overleg met Schippers kwam in de knel. De minister belde. Bouwmeester: „Ik kom met mijn ambtenaren naar je toe, zei ze. Ik ben ook moeder, je moet nu thuis zijn, maar we moeten deze vergadering ook beleggen. Toen hebben we hier met vijf man in de woonkamer onderhandeld. Toen mijn eigen moeder dat hoorde zei ze: dat is een vrouw die snapt hoe het hoort in de politiek.”