Een marathon onder de twee uur? Bijna onmenselijk

Zelfs Kipchoge, de olympisch kampioen van Rio de Janeiro, bleek in topvorm en onder ideale omstandigheden niet in staat om de marathon onder de twee uur te lopen.

Eliud Kipchoge (L) rent achter de hazen aan. Foto Alessandro Garofalo / Reuters

Euforie na een mislukking, kan dat? Wel als de Keniaanse marathonloper Eliud Kipchoge een dappere poging om 42,195 km onder de twee uur te lopen op 25 seconden mist. Zijn eindtijd van 2.00,25 uur betekent nog altijd een verbetering van het wereldrecord (2.02,57) met 2,32 minuten, in de ogen van zijn begeleiders een megaprestatie. Dus was er uitbundigheid aan de finish van de experimentele marathon op het racecircuit van het Italiaanse Monza en geen zwartgallige stemming over een mislukt door de wetenschap gedragen plan.

Maar toch, hoe je het ook wendt of keert, het Grote Doel, een marathon voor het eerst onder de twee uur lopen, is niet geslaagd, alle hoogwaardige technologische begeleiding ten spijt. De ervaring van ‘Monza’ leert dat die mythische barrière de komende decennia vrijwel zeker niet geslecht zal worden. Omdat het simpelweg bijna onmenselijk is, zelfs voor een supergetrainde atleet, twee uur aaneen gemiddeld iets harder dan 21 km/u te lopen. Kipchoge, de olympische kampioen van Rio de Janeiro en een persoonlijk record van 2.03,05, was er zaterdag dichtbij, maar zelfs ’s werelds beste marathonloper bleek daar, in topvorm en onder ideale omstandigheden, niet toe in staat.

De maakbaarheid van een exceptioneel wereldrecord blijkt na zaterdag relatief en hooguit weggelegd voor zeer uitzonderlijke marathonlopers.

Aan het parcours lag het niet

Nou ja, ideaal? Bijna ideaal, oordeelde atletenmanager Jos Hermens en partner in het Nike-project Breaking2 na afloop. De luchtvochtigheid was met een waarde van boven de tachtig procent te hoog. „Zou die tussen de vijftig en zestig zijn geweest, dan denk ik dat de poging was geslaagd”, zegt Hermens, die als manager van Kipchoge de marktwaarde van zijn atleet wel binnen 2.00,25 uur flink heeft zien stijgen.

En Nike, de initiatiefnemer van het experiment Breaking2, is die tevreden? Zonder enige twijfel, want de recordpoging kreeg veel media-aandacht en werd uit marketingoogpunt een succes. En de naam van Nike is, na vier verbeteringen van het wereldrecord op schoenen van grote concurrent Adidas, eindelijk verbonden aan ’s werelds snelste marathontijd. Die overigens niet als wereldrecord wordt erkend door de internationale atletiekfederatie IAAF, omdat niet aan alle voorwaarden is voldaan.

Het was een atypische wedstrijd in Monza, als al van een wedstrijd kan worden gesproken. Het had meer weg van een schouwspel van drie uitverkoren atleten met een twintigtal hazen, die langdurig zijn voorbereid door sportwetenschappers en voedingsdeskundigen, om op een ideaal parcours, zonder haakse bochten, met extreem krachtige sportdrankjes, aerodynamische kleding en op magische schoenen de onbereikbare recordpoging deden. Zelfs de (elektrische) auto die het tempo aangaf en met een grote klok veel tegenwind wegnam kon het verschil niet maken.

Die schoenen van Nike, de Vaporfly Elite, vertellen een mysterieus verhaal. De firma doet geheimzinnig over de constructie, omdat er vraagtekens over de reglementaire correctheid zijn gerezen. Naast de extreme lichtheid (naar verluidt 150 gram per schoen) is de licht gebogen tussenzool van carbonfiber omstreden. Die zou het effect van springveren hebben, wat door critici het Pistorius-effect is genoemd. Nike riposteert dat het geheim in de energiereturn zit. De atleet zou minder energie gebruiken, waardoor economischer wordt gelopen. De schoen geeft het gevoel dat je bergaf loopt. Aangezien de regels voorschrijven dat de markt toegang tot het materiaal moet hebben, komt Nike nog dit jaar met een tweede versie. Niet de Elite-versie, want die wordt op maat gemaakt, exclusief voor topatleten.

Acht marathons, zeven zeges

De maakbaarheid van een exceptioneel wereldrecord blijkt na zaterdag relatief en hooguit weggelegd voor zeer uitzonderlijke marathonlopers. De 32-jarige Kipchoge valt in die categorie vanwege zijn natuurlijke aanleg, zijn toewijding en carrière-opbouw. De Keniaan koos, in tegenstelling tot zijn meeste landgenoten, niet voor kortstondig, financieel aantrekkelijk, succes, maar zocht de weg der geleidelijkheid. Via de baan, waarop hij in 2003 in Parijs wereldkampioen werd op de 5.000 meter, werkte Kipchoge gestaag aan een carrière als wegatleet. Hij startte in acht marathons en won er zeven, waarvan grote als Chicago, Londen en Berlijn, maar ook die van Rotterdam.

Kipchoge is fysiologisch en mentaal bij uitstek geschikt om de grens van twee uur te breken, dat hadden de wetenschappers van het Nike-project Breaking2 goed gezien. Maar welke potenties zij bij de Eritreër Zersenay Tadese en de Ethiopiër Lelisa Desisa, de twee andere proefpersonen, hebben getest is een raadsel. Desisa kwam met een persoonlijk record van 2.04,45 nog enigszins in de buurt van de twee uur, maar Tadese met 2.10,41 niet in de verste verte. Hun beperkingen bleken zaterdag in Monza al snel. Beiden moesten Kipchoge na een klein uur laten gaan om op grote achterstand te finishen, zonder ook maar een moment uitzicht op de grens van twee uur te hebben gehad. Tadese smaakte nog wel het genoegen van een persoonlijke recordverbetering met 4,50 minuten (2.06,51), maar Desisa kwam in 2.14,10, bijna tien minuten boven zijn persoonlijk record, strompelend over de finish. Hoezo twee uur?