Zonder deadline of doel wordt vrijheid saai

Keuzevrijheid

Kiezen wat je wil worden is niet altijd vanzelfsprekend. In een onlangs verschenen boekje delen tien mensen hun verhaal.

Martin Jacobs wilde eigenlijk kunstenaar worden. Tijdens de oorlog tekende hij taferelen uit zijn leven als onderduiker. Illustratie Martin Jacobs

De Joodse Martin Jacobs was een getalenteerde leerling op de tekenschool. Hij zou reclametekenaar en kunstenaar worden, maar de Tweede Wereldoorlog maakte abrupt een einde aan die droom. In plaats daarvan moest hij jarenlang onderduiken. Om de tijd door te komen tekende hij op elk stuk papier dat hij kon vinden typerende en grappige gebeurtenissen uit zijn onderduiktijd. Na de Bevrijding nam hij – uit plichtsbesef, ruim vijftig familieleden hadden de oorlog niet overleefd – de textielfabriek van zijn familie over en liet daarmee definitief zijn eigen droom varen.

Zeventig jaar later wordt zijn kleindochter Esther Jacobs met hele andere grenzen van vrijheid geconfronteerd. Omdat ze volgens de Nederlandse wet te veel reist, wordt in 2012 haar paspoort niet verlengd. Sindsdien leeft ze ‘ontslagen uit Nederland’ als digitale nomade, buiten het systeem, zonder verplichtingen zoals belasting of bonnetjes. Iets wat zowel ultieme vrijheid als grote onzekerheid oplevert. Hoe ze daarmee omgaat vertelt ze openhartig in de verhalenbundel Vrijheid om te worden wie je bent.

Echte vrijheid zit in jezelf en heeft niet te maken heeft met situaties waar je in terecht kan komen

Het is een eerbetoon aan haar opa en tegelijk een ode aan de vrijheid, legt Jacobs uit. „Mijn vader wilde al jaren iets met opa’s tekeningen, maar die simpelweg zonder uitleg bundelen zou een oorlogsboek opleveren en dat wilden we niet. Het moest iets eigentijds worden.” Daarom vroeg ze negen co-auteurs, van een piloot die met zijn propellervliegtuigje heel Europa doorkruist tot een bekende huisarts op Vlieland, op te schrijven wat het vandaag voor hen betekent om vrij te zijn. Hun belangrijkste boodschap: echte vrijheid zit in jezelf en heeft niet te maken heeft met situaties waar je in terecht kan komen. Een levensles waar opa Jacobs, die stug door bleef tekenen tijdens de oorlog, vast achter had gestaan.