Ruzie over het zwartste zwart

Kleurenoorlog

Alleen beeldhouwer Anish Kapoor mag ‘superzwart’ Vantablack gebruiken. Stuart Semple sloeg terug met een superroze verf die Kapoor niet mag kopen.

Twee identieke bronzen beelden van BBC-presentator Marty Jopson. Het rechter beeld is gecoat met Vantablack. Foto Surrey Nanosystems

Britse onderzoekers maakten een verfcoating die zó zwart is, dat je hersenen het nauwelijks kunnen verwerken. Het materiaal heet Vantablack en is bedoeld voor de wetenschap, maar ontketende een relletje in de kunstwereld.

Een wetenschapper toont een cirkel die is bedekt met Vantablack. Foto Surrey Nanosystems

Vantablack is het donkerste materiaal ter wereld. Het absorbeert meer dan 99,9 procent van het licht dat erop valt. Bij normale zwarte verf wordt 90 procent van het licht geabsorbeerd.

De coating maakt unieke kunstwerken mogelijk. Beeldhouwer Anish Kapoor kreeg al snel na de uitvinding in 2014 de kans om te experimenteren met Vantablack.

Bodemloze gaten

Aan de BBC vertelde hij destijds over het materiaal: „Het is zo zwart dat je het bijna niet kan zien. Het voelt haast onecht. Stel je een ruimte voor die zo donker is, dat als je er binnenstapt je elk gevoel verliest voor wie je bent, wat je bent, elk gevoel van tijd.” Driedimensionale voorwerpen die bedekt zijn met Vantablack lijken plat, platte oppervlakken veranderen in bodemloze gaten.

Anish Kapoor heeft vaker kunst gemaakt met zeer donkere zwarte verf. Zijn werk Descent Into Limbo (‘Afdaling in het niets’, 1992) lijkt op het eerste gezicht een zwarte cirkel op de vloer, maar blijkt bij nader inzicht een
schijnbaar bodemloos gat in de grond. Wellicht zou Kapoor met dit effect met behulp van Vantablack nog beter kunnen bereiken.

Hij wel. Kapoor is namelijk de enige kunstenaar die Vantablack mag gebruiken. Het materiaal, dat bestaat uit microscopisch kleine buisjes koolstof, wordt vooral toegepast in de lucht- en ruimtevaart, maar Kapoor heeft een exclusieve licentie afgesloten met de maker van de coating, het Engelse bedrijf Surrey Nanosystems.

Pinkest pink

Oneerlijk, vindt de Britse kunstenaar Stuart Semple. „Vantablack is een absoluut fantastisch materiaal”, zegt Semple. „Dat alleen Anish Kapoor de kans krijgt ermee te experimenteren is vrij gemeen.”

Op sociale media ontstond eind vorig jaar een actie tegen Kapoor, onder de hashtag #sharetheblack. Semple sloot zich aan en deed meer dan dat: hij ontwikkelde naar eigen zeggen ’s werelds meest felle roze verf en noemde die The world’s pinkest pink. Deze verf stelt hij tegen kostprijs beschikbaar aan iedereen die het wil kopen. Althans, bijna iedereen. Anish Kapoor mag de verf als enige niet aanschaffen. Kopers moeten een verklaring invullen, waarin zij beloven niet Kapoor te zijn en de verf niet voor Kapoor te kopen.

Semple: „Die actie begon als grap, maar de reactie was compleet gestoord. Duizenden mensen bestelden de roze verf. Helaas zat daar ook een leugenaar tussen, want het is Kapoor toch gelukt mijn verf in handen te krijgen.”

Dat werd duidelijk toen Kapoor op Instagram een foto plaatste van zijn middelvinger die hij in de roze verf van Semple had gedoopt, met het bijschrift „up yours” (‘dikke vinger’).

Up yours #pink

A post shared by Anish Kapoor (@dirty_corner) on

Share the black

Bij Semple ontstond toen het plan om een eigen superzwarte verf te maken. Hij ontwikkelde zijn verf, die hij BLACK noemde, en stuurde het naar duizend kunstenaars. Met de feedback van die kunstenaars maakte hij een nog zwartere verf, Black 2.0. Ook deze verf verkoopt hij aan iedereen behalve Anish Kapoor.

De ontwikkeling van Black 2.0 laat volgens Semple precies zien waarom Vantablack gedeeld zou moeten worden: „Doordat honderden kunstenaars met BLACK hebben geëxperimenteerd, kon het materiaal verbeterd worden.”

Dat zal met Vantablack nooit gebeuren, stelt Semple, omdat het maar door één kunstenaar gebruikt mag worden. „Begrijp me niet verkeerd, ik vind Anish Kapoor een heel goede kunstenaar, maar ik zou ook dolgraag zien wat bijvoorbeeld Banksy, Damien Hirst of Jeff Koons zouden kunnen maken met Vantablack.”

Fabrikant Surrey Nanosystems zegt desgevraagd zich niet te willen mengen in de discussie. De studio van Anish Kapoor wilde niet reageren.

Een beeld van een eenhoorn, geverfd met de Black 2.0-verf van Stuart Semple. Foto Stuart Semple