Column

Literatuurbeleving in de openlucht

Eigenlijk zou Onafhankelijke Boekhandel Dag iedere maand moeten plaatsvinden.

Afgelopen zaterdag was het Independent Bookstore Day in zo’n 140 boekhandels in heel Nederland. Nu kun je je schouders ophalen over die gebeurtenis, want eigenlijk zou het iedere maand Onafhankelijke Boekhandel Dag moeten zijn, waarop boekhandelaren en boekenkopers dat magisch verbond dat lezen heet met elkaar aangaan. Als kleinzoon van een Amsterdamse boekhandelaar, die zijn vaste klanten niet alleen goede literatuur verkocht, maar ook piano voor hen speelde, kan ik dat weten.

In de VS bestaat Independent Bookstore Day al een tijdje. Jaarlijks worden onafhankelijke boekhandels er op de laatste zaterdag van april in het zonnetje gezet. Er treden schrijvers op en er verschijnen speciale uitgaven. Die traditie is nu ook in Nederland ingevoerd. Gelukkig maar, want je kunt de in zwaar weer verkerende boekhandel niet genoeg aanmoedigen om vol te houden.

Hoe belangrijk die steun is, merkte ik bij boekhandel Lovink (sinds 1846) in renteniersstadje Lochem in de Achterhoek. Van oudsher is dit een van de betere boekhandels van Nederland, waar menig beroemd schrijver zijn gezicht laat zien. Lovink heeft zelfs een eigen uitgeverij, Het huis met de drie gedichten, waar menige literaire schat opduikt. Zo viel mijn oog op Joseph Roths Aardbeien. Een romanfragment, dat nog niet eerder in het Nederlands is vertaald, en op Jacob Israëls de Haans Heimwee. Kwatrijnen over onrust, twijfel en heimwee, waarin het mooie ‘Aan de lateren’ me steeds weer ontroert: ‘Wat ik geschreven heb, blijft geschreven / Wat ik misdreven heb, dat is gedaan. / Ik sterf getroost. Maar zij die later leven, / Zullen mijn lied, mijn leed en mijn hartstocht verstaan.’

Toch slaat een boekhandelaar met zo’n kwatrijn zijn slag niet. Vooral nu in Lochem de renteniers schaarse wezens worden en in de koloniale villa’s het lezen is vervangen door digitale media-beleving. Daarom had Boeije Jansen, een van de pijlers van Lovink, op Independent Bookstore Day de literaire kanonnen Adriaan van Dis, L.H. Wiener en A.L. Snijders laten uitrollen om uit hun nieuwe werk voor te lezen en de banden tussen boekhandelaar, schrijver en boekenkoper extra aan te halen.

Voor het 18de-eeuwse winkelpand stond een party-tent, waarin de schrijvers achter een tafeltje gezeten hun werk voordroegen. Het zestig-koppige publiek luisterde in de koude avondzon instemmend en soms geschokt toe. Dit was literatuurbeleving op zijn best, die iedereen verleidde tot het kopen van of intekenen op boeken.

Het blijft natuurlijk de vraag of deze gebeurtenis Lovink financiële stabiliteit oplevert. Zolang Independent Bookstore Day geen regelmatig terugkerend evenement is, heb ik er een hard hoofd in. Daarom roep ik alle leeslustige renteniers uit de Achterhoek op om massaal naar Lovink te snellen om er de kas te spekken voor het te laat is.

Voor hun aankopen kunnen ze zich niet alleen laten leiden door Boeije Jansen en zijn toegewijde collega’s, maar ook door de eerste Nederlandse boekenglossy Vol van Boeken, die ik ’s avonds in mijn brievenbus aantrof. Aanvankelijk was ik er sceptisch over, omdat ik een nieuwe Linda vreesde. Maar al bladerend ontdekte ik een rijkdom aan informatie, waarover zelfs de kritische Jacob Israël de Haan tevreden zou zijn geweest.