FNV kiest met nieuw bestuur ook koers

FNV-congres

Volgende week kiest de FNV een nieuw bestuur. Het moment is precair. Ruzies met werkgevers verharden. Wat is de FNV-agenda?

Werknemers van Viva Thuiszorg in Haarlem staakten tegen de verlaging van hun lonen. Foto WFA

Zes jaar geleden kreeg Ruud Kuin een telefoontje dat nog steeds resoneert. Het was een zaterdagavond en Kuin zat toen in het dagelijks bestuur van de zorgwerkersvakbond AbvaKabo FNV. De portee van het telefoontje was dat 600 thuiszorgmedewerkers van de Viva Zorggroep in Haarlem en omgeving te horen hadden gekregen dat ze 20 procent salaris moesten inleveren. Anders werden ze ontslagen. En dat het advies van de FNV was: bel maandag ons callcenter. Dat kon toch niet? Nee, vond Kuin, dat kon niet. De Viva-medewerkers, meest vrouwen die elkaar nooit zagen tijdens hun werk, wisten met hulp van de bond toch actie te voeren. Een staking zelfs. „Maar zelfs als we nu nog hadden gestaakt, was de werkgever ons niet tegemoet gekomen”, zegt Kuin. „Hij had gewoon het geld niet.”

Het drukte Kuin, nu vice-voorzitter van de FNV, met de neus op de feiten. Je moet voorkomen dat de keuze je wordt opgedrongen tussen iets (een fikse salarisverlaging) of niets (ontslag). Je moet achter dat ‘incident’ kijken naar de verhoudingen en de geldstromen in een sector of een complete productieketen. „Je kunt als bond wel redeneren: de looneis is zoveel procent en de werkgever ziet maar hoe die aan het geld komt. Maar dat is te makkelijk. Je moet weten wat er speelt. En daarop anticiperen.”

Volgende week kiest het ledenparlement van 108 afgevaardigden op een tweedaags FNV-congres een nieuw bestuur. De voorzitter is er al, Han Busker, door de leden gekozen op 10 mei. Hij is de enige kandidaat.

Lees ook dit interview met Han Busker: Bij FNV geen gebrek aan democratie

Nieuw voor de FNV is dat vijf kandidaten, onder wie Kuin en huidige bestuurder Mariette Patijn, zich ook als groep voor de verkiezing manifesteren. Twee van hen, Zakaria Boufangacha en Masja Zwart, werken op terreinen waar de FNV successen heeft geboekt: de KLM-cao en handhaving van cao’s. Nummer vijf, Tuur Elzinga, voormalig SP-senator, doet internationaal vakbondswerk.

Precair moment

Het congres komt op een precair moment voor de FNV. Het ledental daalt, tot onder de 1,1 miljoen. Hier en daar passeren werkgevers de bonden bij nieuwe cao’s, zoals bij de distributiecentra van Jumbo supermarkten.

„Ongelijkheid en flexibilisering van arbeid woekeren voort”, analyseert Kuin. „We hebben dat wel geagendeerd, maar niet teruggedrongen. Vier jaar geleden praatte ik erover dat één op de drie mensen onzeker werk had, nu is dat vier op tien.”

Op het congres stemt de FNV over een resolutie die de koers voor vier jaar uitzet. Daar is een intern debat van een jaar aan vooraf gegaan.

De resolutie, die nog is opgesteld vóór de escalatie bij Jumbo, bindt de strijd aan met de grote ondernemingen. Zij moeten eerlijker en meer belasting betalen. Kuin schetst de bevingen van FNV-econoom Aldert Boonen: de winstmarges zijn verdubbeld door lagere belastingen en de lage rente. En wat doen bedrijven met dat geld? Dividend uitkeren en andere bedrijven overnemen. Investeringen en nieuwe banen zijn de klos.

De verhoudingen in het sociaal-economisch overleg met de werkgevers zijn verzuurd. De bonden praten niet met VNO-NCW en MKB-Nederland omdat de werkgevers de vier jaar oude afspraken over de uitvoering van het derde WW-jaar niet willen nakomen. Maandag praat het bestuur van VNO-NCW daar intern over. Als dat geen positief resultaat heeft, „ligt de polder voor tijden stil”, dreigt Kuin. „Dat gaan we niet accepteren. Onze hele agenda hangt samen met zekerheid, zoals de WW.”

In Den Haag formeren politici ondertussen een nieuw kabinet waarin de VVD en D66 een spilfunctie kunnen krijgen, twee bijna ideologische tegenstanders van de FNV.

De congresresolutie zet zich af tegen het politieke klimaat dat voor liberalisering en aanbestedingen is, zoals in de zorg. Maar wat heeft de vakbond met zo’n regeringscoalitie in Den Haag nog te zoeken? „De grote onvrede in de samenleving hangt samen met de onzekerheid. Dat hebben die partijen ook op te lossen. Rechts heeft gewonnen bij de verkiezingen, maar sociaal-economisch heeft rechts juist niet gewonnen. Lees de stevig sociale paragraaf van het CDA. Je hebt GroenLinks. En de PVV. Die achterban wil ook zekerheid.” In de resolutie zet de FNV zich ook af tegen de huidige economische orde, erkent Kuin.

Race naar de bodem

„Tegen het gebrék aan ordening en concurrentie op arbeidskosten. Je moet naar nieuwe vormen van regulering. Neem KLM. Als Ryanair met 30 procent lagere arbeidskosten kan vliegen, moet de KLM wel mee. Vandaar vorig jaar het conflict met het grondpersoneel en later met het cabinepersoneel over de bezetting van de vliegtuigen. KLM wil jaarlijks 4 procent in de kosten snoeien. Nee zeggen volstaat voor ons niet. Die race naar beneden is oneindig, dat zie je in heel veel sectoren. Je wilt juist de arbeidsomstandigheden op Nederlands niveau handhaven. Dat kan. Met regelgeving. In Denemarken zeggen ze bijvoorbeeld: je mag hier niet meer landen als je je niet aan onze sociale normen houdt.”

Kuin put ook hoop uit de extra Europese importheffingen op staal uit China. „Chinezen dumpten staal uit hun smerige fabrieken op de Europese markt. Dat zou bij Tata Steel in IJmuiden 1.500 banen in gevaar brengen. Maar werkgevers en werknemers in de staalindustrie hebben succesvol in Brussel gelobbyd en gedemonstreerd voor heffingen.”

Dus VNO-NCW zou juist een bondgenoot kunnen zijn van de FNV. Kuin schiet in de lach, aarzelt en mompelt: of bondgenoot het juist woord is? „We hebben wel een gezamenlijk belang bij een agenda voor marktregulering. Wij zeggen tegen werkgevers: stop met concurrentie op arbeidskosten. Jullie maken elkaar kapot.”