Chinese butlers, opgeleid door een Nederlandse academie

Veel rijken in China willen graag een butler als huisknecht. De Nederlandse International Butler Academy leidt ze op in Chengdu. „Ik wil een ballet van elegantie en decorum zien.”

Een butler in opleiding aan de Nederlandse International Butler Academy in Chengdu. Foto Fred Dufour / AFP

Het gaat er on-Chinees rechtstreeks, zeg maar Hollands, aan toe op The International Butler Academy in de zuidwestelijke metropool Chengdu. „Verdomme, waarom kijken sommigen alsof ze moeten schijten. Een lachje mag best”, gromt directeur Robert Wennekes (58) tegen de negen aankomende Chinese butlers die moeite hebben met gelijktijdig wijn schenken zonder te morsen op de proefkonijnen aan de lange tafel.

Nederlander Wennekes vestigde twee jaar geleden in een van de snelstgroeiende en rijkste steden van China een dependance van zijn Nederlandse hogeschool in de huishoudkunde – in het Chinees heet een butler een huismanager of -knecht. Hij heeft weinig geduld én een jetlag. „Ik ben de Gordon Ramsey van de butlers. Ik stel hen op de proef”, grijnst hij als hij zijn gesteven manchetten rechttrekt. Hij weet dat hij voor Chinese begrippen zeer direct is, want hij komt al twintig jaar in China als adviseur op het gebied van persoonlijke service. En hij is professor aan de hogere hotelschool in Shanghai.

Zijn klas van acht vasteland-Chinezen en een Hongkonger, die dik 6.000 euro hebben betaald om zich de details eigen te maken van de westerse etiquette, bloemschikken, wijnen selecteren en sigaren knippen, moet een cultuurkloof overwinnen zo diep als de Yangtze bij de Drieklovendam. Leg in het land waar aan tafel alleen eetstokjes en soeplepels worden gebruikt maar eens het verschil uit tussen een vismes en een gewoon mes. Of tussen een slavork en een oestervork.

Toch wil de rijke bovenlaag van de nieuwe middenklasse daar alles over weten, getuige de stijgende vraag naar topservice, topwijnen en alles wat maar bij het goede leven hoort. Tien jaar geleden waren butlers in China een onbekend fenomeen. Nu zijn er minstens 375 en dat aantal zal het komende jaar verdubbelen.

Status en prestige

„Nieuwe rijken weten vaak niet hoe het hoort en zoeken daarbij hulp. Het gaat onze clientèle natuurlijk vooral om status. Prestige, mianzi in het Chinees, is heel belangrijk”, legt Karen Xiao, directeur van de Butler Academy in Chengdu uit. Van de communistische leider Mao Zedong is de uitspraak dat het maken van een revolutie geen gezellig diner is, en dat is de butler-cursus óók niet. Maar een diploma opent de deur naar een goedbetaalde baan in de snelgroeiende wereld van de nieuwe Chinese rijken.

Tien jaar geleden waren butlers in China een onbekend fenomeen, nu willen nieuwe rijken er alles over weten

Terwijl Wennekes de excentrieke, veeleisende perfectionist speelt, hannest zijn klas aan de lange tafel met meetlatten, borden, wijnglazen en bestek. „Vorken altijd links, messen altijd rechts met uitzondering van de oestervork”, sommeert hij. Met strakke, geconcentreerde gezichten en voorzichtige, precieze bewegingen volgt de klas zijn instructies op. Soms verzacht de tolk de grofste vermaningen van Wennekes.

Karen Xiao vertelt dat de meeste afgestudeerden van The International Butler Academy gaan werken in de nieuwe miljonairsclubs van Beijing en Shanghai, waar de rijken andere rijken ontmoeten. Andere werkgevers zijn bedrijven met directierestaurants en vastgoedbedrijven die luxe flats inclusief butlerservice – een nieuw verschijnsel in de vastgoedmarkt – verhuren.

Een kleiner aantal afgestudeerde butlers treedt in dienst van families. Chinese families zijn traditioneel gesloten bolwerken voor buitenstaanders. Wennekes: „Een butler, dus iemand van de staf die niet tot de familie behoort, toelaten tot de inner circle is heel ongebruikelijk in Chinese families, maar wij zien nu de vraag wel snel stijgen.”

Lego-blokjes en pingpongballetjes

Als het arrangement van bloemen, glazen en bestek eindelijk de goedkeuring krijgt van de butler-professor, begint het opdienen van de verschillende gerechten. Vis, vlees en groentes worden verbeeld met gekleurde lego-blokjes, de oesters met pingpongballetjes en jus met een golfbal, die onder geen beding van het bord mag rollen.

„Ik wil een ballet van elegantie en decorum zien”, instrueert Wennekes. Meteen valt op dat zijn studenten horeca-ervaring hebben, want het neerzetten van de borden verloopt gesmeerd en geen van de balletjes rolt van de borden. Toch zien Wennekes en Xiao detailfouten, zoals ongelijke niveaus in de Bordeaux-glazen.

Hoe eenvoudig lijkt opeens een Chinees diner vergeleken met een formeel westers diner. Ook voor formele diners zijn in China de regels overzichtelijk; de gastheer/vrouw zit altijd met het gezicht naar de deur met de eregast rechts van hem of haar. Eetstokjes mogen niet gebruikt worden om rijst op te scheppen of om in de rijst te steken. Tegelijkertijd eten en praten is onbeleefd. De onderwerpen van gesprek moeten licht van aard blijven; een eloquente toost wordt zeer geapprecieerd, en wie aan het slot mooi kan zingen heeft voor altijd het ijs gebroken.

Weten hoe het in het Westen hoort

Een van de studenten is een oudere heer in een zwart oberpak van zijde, Jerry Zhang (59). Hij is naar de cursus gestuurd door zijn baas, een bankier in Hongkong met kantoren in Shanghai en Beijing. „Ik ben hier om mijn vaardigheden op te vijzelen, want mijn baas is aan het uitbreiden en ontvangt steeds meer buitenlandse gasten en hij weet niet precies hoe het hoort”, zegt Zhang, die een maandsalaris van 4.000 euro verdient.

De klas kent de verhalen over butlers in de VS en het Midden-Oosten die een paar ton of meer per jaar verdienen. Hoe spectaculair de groei van China ook blijft, dat soort bedragen blijven dromen; 50.000 euro per jaar verdienen, inclusief kost en inwoning, is het maximaal haalbare en voor Chinese begrippen een heel goed inkomen. Wie meer wil gaan verdienen moet naar het buitenland en dat is ook het plan van de 39-jarige Lily Zhuang uit Changsha. Zij volgt daarom ook cursussen Engels en Arabisch. „Ik wil weg uit China en gaan werken in Europa of het Midden-Oosten”, zegt ze.

Na de lunch (met eetstokjes) geeft Karen Xiao onderricht in de sigarenkunde. De studenten zakken ontspannen onderuit.

Een maand later bericht Wennekes dat alle studenten zijn geslaagd, eentje met de hakken over de sloot en de rest cum laude.