Bestaat het ‘Republikeins Front’ tegen Le Pen nog? En 7 andere vragen over de Franse verkiezingen

Zondag nemen Marine Le Pen en Emmanuel Macron het tegen elkaar op in de tweede ronde van de Franse presidentsverkiezingen. Wat doen de aanhangers van de afgevallen kandidaten, zoals Mélenchon en Fillon? En welke rol speelt Rusland bij deze verkiezingen?

Verkiezingsposters in Rennes Foto AFP
  1. Hoe verliepen de campagnes?

    De campagne van Emmanuel Macron (En Marche!) kwam na de eerste kiesronde wat traag op gang. Hij lag een paar dagen onder vuur omdat hij volgens critici zijn winst op 23 april iets te uitbundig gevierd had. Vervolgens verliep een bezoek aan zijn geboortestad Amiens anders dan bedoeld. Terwijl hij in het centrum van de stad sprak met vakbondsvertegenwoordigers van een met sluiting bedreigde fabriek, dook zijn rivaal Marine Le Pen (Front National) op bij de fabriek zelf. Door later op de dag urenlang met de woedende werknemers van Whirlpool in gesprek te gaan, wist Macron zijn gezicht te redden.

    De daaropvolgende campagnedagen van zowel Macron als Le Pen waren tamelijk klassiek, met bezoeken en publieke meetings. Macron legde in zijn toespraken de nadruk op de geschiedenis van Le Pens Front National, dat mede door oorlogscollaborateurs is opgericht. Hij bezocht verschillende oorlogsmonumenten en gedenkplaatsen.

    Kijken: zo kiezen de Fransen hun president

    Zelf nam Le Pen meteen na de eerste ronde tijdelijk afstand van haar partijvoorzitterschap om kiezers met historische bezwaren tegen het FN over de streep te trekken. Maar die zet pakte verkeerd uit toen bleek dat haar statutaire vervanger een verleden van negationistische uitspraken en SS-relaties had. Le Pen probeerde in de navolgende dagen Macron in de hoek van het grote geld te drukken. In 2012 had François Hollande gezegd dat „mijn werkelijke tegenstander de financiële wereld is” die „geen naam, geen gezicht heeft”. Le Pen afgelopen week in Villepinte, bij Parijs: „Deze keer heeft hij wel een naam en een gezicht: Emmanuel Macron.”

    In het slotdebat tussen de twee kandidaten, afgelopen woensdag, leek Marine Le Pen al haar reserves te hebben laten vallen. Ze viel Macron met een ongekende agressiviteit aan, alsof ze zich al had neergelegd bij verlies in de tweede ronde en zich nu nog vooral wilde positioneren als toekomstig oppositieleider. Le Monde telde ten minste negentien leugens en onwaarheden in het debat, onder andere over haar eigen economische programma. Ze toonde na een lange campagne haar „ware gezicht”, schreef menig commentator.

    Vanaf vrijdagnacht mag geen campagne meer gevoerd worden. Ook opiniepeilingen worden niet meer gepubliceerd.

     
    Wat waren in de eerste ronde Macron- en Le Pen-bolwerken?
  2. Zijn kandidaten van mening veranderd?

    In het Franse systeem is het gebruikelijk tussen de twee kiesrondes het programma aan te passen om meer kiezers te bereiken. Marine Le Pen heeft dat gedaan toen ze vorig weekend een regeerakkoord sloot met (voormalig) gaullist Nicolas Dupont-Aignan, die in de eerste ronde 1,7 miljoen stemmen (4,7 procent) haalde. Nadat zij had aangekondigd dat hij haar premierskandidaat is, leek ze haar plan om Frankrijk uit de euro te halen iets af te zwakken. Haar plan om meteen de pensioenleeftijd te verlagen naar 60 jaar ,heeft ze ook laten varen.

    Macron heeft niet geschoven, mogelijk omdat hij ervan uitging dat potentiële nieuwe kiezers toch wel op hem zouden stemmen omdat Le Pen voor de meerderheid geen serieus alternatief is. Hij heeft zijn programma op geen enkel punt aangepast, ook niet toen de uiterst linkse kandidaat Mélenchon hem vroeg om een „gebaar” naar zijn kiezers door herziening van de arbeidswetgeving op te geven. Dat zou de „coherentie” van zijn economische hervormingen in gevaar brengen, zei Macron.

    Wel heeft Macron zich om tactische redenen iets scherper opgesteld richting de Europese Unie. Als de EU niet hervormt, zei hij tegen de BBC, dan bestaat het risico dat Frankrijk in de toekomst alsnog Le Pen kiest en voor „Frexit” kiest. „Dus ik ga ervan uit dat mijn mandaat na de verkiezingen ook is dat we de Europese Unie en het Europese project diepgaand hervormen”, zei hij.

    Wordt hij zondag tot president verkozen, dan heeft hij een sterke uitgangspositie om in Brussel en Berlijn over hervormingen te onderhandelen. Hij heeft tenslotte Frankrijk bij de EU weten te houden. Hij zal proberen al langer door Frankrijk bepleitte thema’s opnieuw op de agenda te krijgen: een gemeenschappelijke begroting voor de eurozone met een Europese minister van Financiën en onder andere eurobonds. Daarnaast pleit hij onder andere voor een ‘Buy European Act’: een wet om overheden van EU-lidstaten te verplichten aanbestedingen te vergunnen aan bedrijven die voor minstens 50 procent in de EU produceren.

  3. Wat zeggen de peilingen?

    Tot het slotdebat waren de peilingen opmerkelijk constant: Macron kon rekenen op zo’n 60 procent van de stemmen in de tweede kiesronde van zondag. Maar in de nieuwste cijfers sinds het ongemakkelijke duel loopt hij iets verder uit. Volgens onderzoeksbureau Elabe staat hij nu op 62 procent, tegenover 38 procent voor Le Pen.

    Maar veel kiezers willen thuisblijven omdat ze zich in geen van de twee kandidaten herkennen of om praktische redenen niet kunnen stemmen – het is een lang vakantieweekend in Frankrijk. Bureau Odoxa verwachtte vrijdag dat een op de vier geregistreerde kiezers niet naar de stembus gaat. Dat zou het hoogste aantal zijn sinds 1969.

  4. Bestaat het ‘Republikeins Front’ nog?

    Toen in 2002 Jean-Marie Le Pen de tweede ronde van de presidentsverkiezingen bereikte, gingen duizenden Fransen de straat op. Links riep collectief op tot een ‘republikeinse’ stem voor de rechtse kandidaat Jacques Chirac om Le Pens verkiezing, desnoods met „een wasknijper op de neus”, te voorkomen. (Overigens liet het ministerie van Binnenlandse Zaken toen expliciet weten dat wasknijpers in stembureaus niet waren toegestaan omdat dat een vorm van campagnevoeren was.)

    Zo’n ‘Republikeins Front’ is dit jaar niet echt van de grond gekomen. Verliezers Benoît Hamon (Parti Socialiste) en François Fillon (Les Républicains) riepen weliswaar op tot een stem voor Macron, maar de linkse kandidaat Jean-Luc Mélenchon (La France Insoumise) weigerde dat te doen. Vooral in de partij van Fillon hebben veel kopstukken zich met het oog op de aanstaande parlementsverkiezingen ambigu uitgelaten: een stem op Le Pen was geen goed idee, maar een stem op Macron ook niet. Macron probeerde zijn onafhankelijkheid te behouden door aanbiedingen van vooral socialistische kopstukken om met hem campagne te voeren, vastberaden af te slaan.

    Sinds Marine Le Pen de partijleiding in 2011 van haar vader overnam, heeft ze er veel aan gedaan om het imago van de partij te verbeteren. Dat zij de tweede ronde haalde was een minder grote verrassing dan in 2002 bij haar vader. Er waren kleine relletjes in Parijs van ultralinkse groepen na de bekendmaking van de resultaten van de eerste ronde en op 1 mei, dag van de arbeid. Maar anders dan in 2002 is massaal protest uitgebleven.

    Zelfs de vakbonden wisten deze keer geen overeenstemming te vinden over een gemeenschappelijke demonstratie „tegen extreem-rechts”, zoals vijftien jaar geleden. De hervormingsgezinde CFDT, sinds kort de meest invloedrijke bond van het land, riep de leden op Macron te stemmen, terwijl de radicalere CGT alleen zei „geen stem voor Le Pen” te geven. Hetzelfde geldt voor de kerken. Terwijl de Franse bisschoppenvergadering in 2002 zich nog expliciet uitsprak tegen Jean-Marie Le Pen, koos de kerk er nu voor zich niet in de slotronde te mengen.

  5. Wat doen de kiezers van Fillon?

    De centrumrechtse kandidaat François Fillon haalde in de eerste ronde 20 procent van de stemmen. Van zijn aanhang is 42 procent volgens Ipsos van plan Macron te stemmen en 32 procent Le Pen. Fillon zelf zei Macron te stemmen. Ongeveer een kwart van zijn 7,2 miljoen kiezers uit de eerste ronde wil nu thuisblijven. Zijn kiezers zijn over het algemeen wel akkoord met het overwegend liberale economische programma van Macron, maar kunnen zich niet vinden in diens terughoudendheid op onderwerpen als terrorisme, integratie of islam.

  6. Wat doen de kiezers van Mélenchon?

    De aanhang van de linkse kandidaat Jean-Luc Mélenchon had het sinds het verlies in de eerste ronde het moeilijkst met de keus. Een groot deel van zijn campagne was gericht tegen de door Macron en de Europese Unie omarmde vrijhandel. Mélenchon zelf verklaarde afgelopen week dat een stem op Le Pen „een verschrikkelijke fout” zou zijn, maar hij liet zijn aanhang vrij thuis te blijven of blanco te stemmen. In een door zijn beweging onder actieve aanhang uitgevoerde online consultatie bestond die mogelijkheid ook niet. 36 procent van de achterban zei daarin blanco te gaan stemmen of thuis te blijven, 35 procent koos voor Macron.

    Volgens Ipsos zou 15 procent van de 7,1 miljoen kiezers van Mélenchon bereid zijn naar Le Pen over te stappen. Zij heeft de laatste weken actief geprobeerd zijn kiezers uit te leggen dat haar protectionistische economische programma niet veel afwijkt van dat van Mélenchon. Vooral jongeren die voor het eerst mochten stemmen, waren volgens onderzoek vlak voor de eerste ronde overgestapt van Le Pen naar Mélenchon. Zij zouden nu makkelijker dan oudere kiezers bereid zijn weer terug te gaan.

  7. Speelde buitenlandse inmenging in de campagnes een rol?

    Vlak voor het slotdebat woensdag circuleerde op sociale media het nieuws dat Macron een geheime bankrekening op de Kaaimaneilanden zou hebben. Het bericht, verspreid door aan het Kremlin gelieerde websites als RT en Sputnik, kwam van het platform 4Chan, dat in de Amerikaanse presidentscampagnes ook veel door de ‘alt-right’-beweging is gebruikt. „Ik hoop niet dat we er achter komen dat u een offshore rekening op de Bahama’s (sic) heeft”, conspireerde Le Pen’s avonds in het debat met Macron.

    Donderdag heeft hij aangifte gedaan wegens de verspreiding van wat volgens hem „fake news” is. De op 4Chan bijgeleverde documentatie lijkt hem wat dat betreft gelijk te geven. Op de vermeende contracten staat een handtekening van Macron die lijkt op hoe hij zijn naam op het campagnemateriaal bij deze verkiezingen geschreven heeft. Zijn echte handtekening ziet er anders uit. Klachten van Macrons En Marche! dat vanuit Rusland en Oekraïne regelmatig pogingen zijn gedaan om de servers te hacken, zijn inmiddels bevestigd door het Japanse bedrijf Trend Micro.

    De internationale steun voor Macron werd een stuk openlijker beleden. Nadat hij onder andere al steun had van de Duitse sociaal-democratische vicekanselier Sigmar Gabriel, slaagde zijn campagneteam er donderdag in om een officiële endorsement van de voormalige Amerikaanse president Barack Obama te krijgen, een unicum in een Franse campagne. „Ik wil dat u weet dat ik Emmanuel Macron steun”, zei Obama in een filmpje. „Hij heeft liberale waarden verdedigd.” En Obama sprak vijf woorden Frans: „En marche, vive la France!

  8. Hoe nu verder?

    Zondag kunnen geregistreerde kiezers in een van de 67.000 stembureaus hun voorkeur bekend maken. Als de verschillen tussen de scores van Macron en Le Pen niet te klein zijn, dan wordt om acht uur ’s avonds op basis van de getelde stemmen van 500 representatieve stembureaus duidelijk wie de verkiezingen gewonnen heeft. Op uiterlijk 14 mei is de machtsoverdracht. Dan benoemt de nieuwe president een premier en ministers. Op 11 en 18 juni zijn er vervolgens verkiezingen voor de Assemblée Nationale, de Franse Tweede Kamer.