De SP heeft toffe ideeën, maar het moet scherper

SP

Vijf jaar geleden wilde Emile Roemer minister-president worden. Nu zit niet zijn SP, maar GroenLinks als grootste linkse partij aan de coalitietafel. Waarom profiteerde de partij niet van het verlies van de PvdA?

Ook in de voorheen rode Oost-Indische buurt in Groningen verloor de SP bij de verkiezingen. Foto Kees van de Veen

Natuurlijk is ze niet gaan stemmen, want wat zou het uitmaken? Danielle Brugge (25) staat in de deuropening van haar huurwoning van rode bakstenen, zoals de hele straat. „Ik heb ooit op de PvdA gestemd, maar dat doe ik nooit meer. Ze zeggen dat ze veel bereikt hebben de laatste jaren, maar niet voor mensen zoals ik.”

Brugge werkt niet, is „fulltime moeder”. Haar zus Deborah (33), ook werkloos, valt haar bij: „Ik stem nooit meer, tenzij er een partij komt die écht iets aan armoede gaat doen. Veel mensen kunnen hier geen kerstcadeaus voor hun kinderen kopen.”

Als de SP ergens had moeten profiteren van het megaverlies van de PvdA, dan hier: in de Oost-Indische buurt in Groningen. Meer dan de helft van de inwoners van deze wijk werkt niet. Een kwart van de mensen leeft onder of rond het sociaal minimum. Wat je er ziet: scooters in voortuinen, her en der afval op straat, slecht onderhouden kozijnen. Maar ook: een buurtcentrum waar bijstandsmoeders lunchen met vluchtelingen die er Nederlands komen leren. De PvdA ging van 40 procent van de stemmen in 2012 naar 6 procent.

Maar net als in de rest van Nederland verloor de SP juist ook hier: op de vijf stembureaus in de buurt ging de partij van 15,8 procent in 2012 naar 13,3 procent nu. Landelijk verloren de socialisten één zetel, van 15 naar 14 – ook al verloor de electorale concurrent van de SP, de PvdA 29 zetels.

Dat komt door de PvdA, denkt Jimmy Dijk (31), fractievoorzitter van de SP in Groningen. „Omdat zij in 2012 na een linkse campagne met de rechtse VVD gingen regeren, zijn veel stemmers het vertrouwen in linkse politiek verloren.”

Petra de Jong (34), met haar kinderen in de speeltuin van een parkje, denkt er anders over. „De toon van de partij, ik heb daar niks mee. En over vluchtelingen en duurzaamheid hoor je ze amper.” De Jong is medewerker van een woningcorporatie. Ze stemde op GroenLinks, net als veel anderen in de buurt: de partij ging hier van 4 procent naar 21 procent.

Ook voor de werkloze Rob Wolters (50), die zijn hond uitlaat, was de SP geen optie. „Het gaat hier achteruit. De PVV profiteert daarvan.” Hij wil niet zeggen op welke partij hij zelf heeft gestemd. De PVV haalde hier zo’n 6,6 procent.

Foto Kees van de Veen

SP gooit eigen glazen in

Zie hier het dilemma van de SP, zegt Ron van Zeeland. Hij was jarenlang SP-Statenlid in Noord-Brabant en raadslid in Den Bosch, maar zegde in 2012 uit onvrede over de landelijke koers zijn lidmaatschap op en werd lid van GroenLinks. De SP probeert volgens hem twee kiezersgroepen te bedienen. „Aan de ene kant de traditionele arbeider, die langzaam verdwijnt, en aan de andere kant linkse stedelingen. Die willen juist wel feminisme en internationalisme.”

Links doet het nooit goed als identiteitspolitiek en culturele thema’s de verkiezingscampagne domineren, zegt politiek socioloog Merijn Oudenampsen van de Tilburg University. Een groot deel van de achterban van de SP is volgens hem cultureel conservatief. „Dat brengt de partij in een lastig parket: de partij probeert een sociaal-economische koers te varen, maar de achterban is met culturele thema’s als immigratie bezig.”

Een deel van de SP-achterban ging dáárom naar de PVV, zegt ook Eduard van Scheltinga (25), filosoof en medewerker van het wetenschappelijk bureau van de SP. „Maar die culturele thema’s staan natuurlijk niet los van de economie. Er is een gemeenschap op te bouwen, dat kan niet met onzekerheid. Dus kom je weer bij flexcontracten voor werkers en te hoge huren.”

„De SP gooit de eigen glazen in als de partij het over sociaal-culturele thema’s heeft”, zegt Oudenampsen. „Er wordt te veel gezwabberd. In de tv-debatten nam lijsttrekker Emile Roemer een progressieve positie in over vluchtelingen, maar in de kranten ging het over ‘eigen werknemers eerst’.” Volgens Oudenampsen zou de partij zich meer moeten profileren op sociaal-economische thema’s. „Tijdens de campagne had het de stapels rapporten van bijvoorbeeld ING, het IMF en de OESO moeten gebruiken om de effectiviteit van de bezuinigingen in twijfel te trekken. Dan hadden ze de verkiezingen naar zich toe kunnen trekken.”

Het verlies van 15 maart was de derde Tweede Kamerverkiezing op rij waarbij de SP niet won. Twee keer op rij werden 15 zetels behaald, nu dus 14. Daar komt bij dat het ledental van de partij al tien jaar daalt, van zo’n 50.000 in 2007 naar 39.000 begin dit jaar. Staat de partij stil? SP’ers zelf zien het niet zo. „Het is consolidatie”, zegt Van Scheltinga. Groninger Dijk: „We zijn stabiel.”

Veel vertrokken leden wijzen volgens ex-SP-politicus Van Zeeland naar de partijcultuur die „te centralistisch” zou zijn en te weinig ruimte biedt voor debat. „De SP is heel rigide. Dat zag je ook bij de voorzittersverkiezing in 2015. De partijleiding hield totaal geen rekening met een tegenkandidaat.”

Arbeiders en linkse stedelingen bij elkaar brengen en houden in de partij, daar gaat het nu om, zegt Van Scheltinga van het wetenschappelijk bureau. „In 2006, toen we 25 zetels haalden, hadden we ze allebei. Dat was een winnende coalitie.” Van Zeeland twijfelt of dat opnieuw kan. „De partij kan linkse stedelingen wel bereiken, maar dan haken andere groepen weer af.”

Foto Kees van de Veen

‘We moeten meer de buurten in’

SP’ers zelf reageren zoals SP’ers vaak reageren als het tegenzit: ze vinden dat ze nog steviger actie moeten voeren op straat. „We hadden vaak toffe ideeën over hoe het anders moest, maar gingen er de barricade niet voor op”, zegt Van Scheltinga. „Nu moet het scherper.” Hij noemt de campagne voor het Nationaal Zorgfonds, waar onder meer het vertrokken Kamerlid Harry van Bommel kritisch op was, juist als voorbeeld: „Dat sprak zowel mensen in volkswijken als de middenklasse aan.” Dijk: „We moeten meer de buurten in en daar concrete acties aan verbinden. Niet alleen strijden tegen achteruitgang, maar ook voor echte, blijvende verbetering.”

Dijk noemt een actie van zijn Groningse afdeling tegen de sloop van sociale huurwoningen in de wijk. „Samen met de huurders hebben we renovatie afgedwongen. Bij het stembureau daar waren we nu de grootste.”

Ook in de Oost-Indische buurt ging de partij langs de deuren voor een buurtonderzoek. Daar werd dus toch verloren. „Je ziet de partij hier wel”, zegt Petra de Jong, als ze haar kind uit een speeltoestel haalt „maar de SP is gewoon niet progressief genoeg”.