Rijke families gaven in 2015 een kwart miljard weg

Liefdadigheid De familie Brenninkmeijer is met 102,5 miljoen euro de gulste gever in de filantropische Top 30.

The Passion: het jaarlijkse tv-evenement over het lijden van Jezus wordt bijvoorbeeld gefinancierd door de familie Brenninkmeijer Foto: ANP / Kippa Vincent Jannink

Dertig vermogende families in Nederland hebben in 2015 gezamenlijk bijna een kwart miljard euro weggeven aan het goede doel. Daarvan nam de rijkste familie van Nederland, Brenninkmeijer, bijna de helft voor haar rekening.

Dat blijkt uit ‘de filantropische Top 30’ die NRC heeft samengesteld. De lijst bestaat uit families die met eigen stichtingen aan liefdadigheid doen. De meeste stichtingen hebben de status van Algemeen Nut Beogende Instelling (ANBI). Dat levert aanzienlijke fiscale voordelen op.

Een kwart tot vijftig procent van de 246 miljoen euro die de stichtingen uitdelen, is in zekere zin publiek geld omdat de gevers gebruik maken van de giftenaftrek voor de vennootschaps- of inkomstenbelasting, en de vrijstellingen van schenk- en erfbelasting. In ruil eist de fiscus dat de stichtingen inkomsten en uitgaven op internet publiceren. Met die opgaven in de hand maakte NRC een selectie.

Vorige maand bleek uit onderzoek van de Vrije Universiteit dat alle Nederlanders in 2015 samen 5,7 miljard euro aan goede doelen hebben gegeven. Het gaat daarbij om giften van huishoudens, nalatenschappen, fondsen, bedrijven en kansspelen.

Brenninkmeijer

De Brenninkmeijers, eigenaren van onder meer winkelketen C&A, zijn een gesloten boek als het om hun vermogen gaat (schattingen lopen uiteen van 21 tot 26 miljard euro). Dat geldt ook voor hun filantropische activiteiten. Uit de nu openbare gegevens blijkt dat de familie in 2015 alleen al via Stichting Benevolentia in Amsterdam 51.239.999 euro weggaf. Dat werd besteed aan geloof (de familie is rooms-katholiek), zorg, samenleving en onderwijs. Benevolentia is slechts één van 28 stichtingen waarmee de familie wereldwijd liefdadigheid bedrijft. In totaal komt het uitgekeerde bedrag in 2015 op 102,5 miljoen euro.

Tweede op de lijst is de familie Van Leer die via de Stichting Van Leer Group Foundation 28,5 miljoen euro doneerde in 2015. De stichting is opgericht door Oscar van Leer, zoon van Bernard van Leer (1883-1958). Hij was eigenaar van verpakkingsconcern Koninklijke Emballage Industrie Van Leer. Nummer drie is de familie Van der Vorm, miljardair geworden met de Holland-Amerika Lijn. De familie gaf via de Stichting De Verre Bergen in 2015 een bedrag van 24,9 miljoen euro weg.

Het vaakst geven de dertig families geld aan hulp in ontwikkelingslanden. Voor het bestrijden van honger, het slaan van waterputten, het verbeteren van de gezondheidszorg of de bescherming van wildparken.

Tweede aandachtsveld voor de liefdadigheidsstichtingen is kunst, wetenschap en cultuur, gevolgd door milieu en de zorg om het klimaat.

John de Mol doneert in stilte

Met de door de Belastingdienst afgedwongen openheid zijn niet alle liefdadigheidsstichtingen blij. Vermogende families lopen er liever niet mee te koop, ook al vanwege de grote stroom bedelbrieven en vanwege de attentiewaarde die het kan opleveren bij criminelen.

De meeste weldoeners schenken via stichtingen met een goededoelenstatus, maar niet allen: Sommigen schenken liever in stilte.

Bij miljardair John de Mol ging zijn weerstand tegen de openheid zover dat hij in 2014 de ANBI-status van zijn Stichting Talpa opgaf
en het bijbehorende fiscaal voordeel liet schieten. Wat de stichting doneert, blijft zodoende onbekend. De Mol staat dan ook niet in de Top 30, ook al ontfermt hij zich met zijn stichting over het welzijn van kinderen en dieren.

Ook niet in de lijst staat een reeks ‘foundations’ van bekende Nederlanders. Belangrijkste reden is dat zij wel hun naam maar meestal niet hun geld aan het goede doel geven. Zo is de Cruyff Foundation, die trapveldjes aanlegt, afhankelijk van sponsoren.