Recensie

Einstein tegen de monogamie

Zap

De eerste dramaserie van National Geographic is helemaal Hollywood. Toch valt er een boel op te steken van Genius, over het leven van Albert Einstein.

Geoffrey Rush als Albert Einstein in 'Genius' (National Geographic).

Het eerste wat we van de grootste natuurkundige aller tijden te zien krijgen, is een copulatie met zijn secretaresse Betty. Albert Einstein vindt dat ze maar bij hem en zijn vrouw Elsa moet intrekken, want monogamie is ook maar een constructie van religieuze autoriteiten. Betty antwoordt dat hij met al zijn slimheid weinig van mensen begrijpt.

De dramaserie Genius (National Geographic), waarvan het eerste seizoen volledig aan Einstein is gewijd, neemt niet echt afstand van clichés over genieën aan de rand van de waanzin. Zeker de pilot, geregisseerd door Ron Howard, die ook de bekroonde speelfilm A Beautiful Mind maakte over wiskundige John Nash, is helemaal Hollywood.

Maar die aanpak levert ook schitterende en onbetaalbare scènes op, zoals die van de begrafenis van Walther Rathenau, de Joodse minister van Buitenlandse Zaken in de Weimarrepubliek (tevens goede vriend van Einstein), die in de opening van aflevering 1 vermoord wordt door fascistische activisten. Het is juni 1922 en ook de populaire professor blijkt op een dodenlijst van extreem-rechts te staan. Hij wijkt niet, totdat in 1933 Hitler de macht overneemt. Princeton lonkt, maar de Amerikaanse regering weigert Einstein wegens zijn politieke radicalisme.

Tot nu toe zond National Geographic twee afleveringen uit, steeds op zondag, drie dagen eerder dan de Amerikaanse première. De ingenieuze pilot snijdt heen en weer tussen de oudere Einstein (gespeeld door de Australische acteur Geoffrey Rush) en de jongere (Johnny Flynn) in de periode 1894-95, als hij zich aanmeldt aan de technnische universiteit van Zürich, maar zakt voor alle andere vakken dan wis- en natuurkunde.

Hoofdstuk twee is al veel conventioneler, en concentreert zich op een feministisch thema: de problemen die de wereld in die tijd nog heeft met Mileva Maric, Einsteins eerste echtgenote. De Servische studente had een hoger cijfer voor wiskunde op haar toelatingsexamen dan Albert en hij valt als een blok voor haar, ondanks een aangeboren mankheid en de breed gedragen overtuiging dat geen man een vrouw zal kiezen om haar slimheid.

Genius mag dan zo’n serie zijn waarin alle Engelstalige acteurs met een dik Duits accent praten en je de historische scènes door een zekere mate van overproductie ook niet helemaal gelooft, er valt toch een heleboel van op te steken. Ook veel theoretische natuurkunde wordt zo uitgelegd, dat zelfs alfa’s het bijna kunnen begrijpen.

Interessant en actueel is ook de verwevenheid van grensverleggende wetenschap met anarchie en subversiviteit. Einstein was niet zomaar een grappige man met een raar kapsel, maar iemand met naast wetenschappelijke volgers ook zeer doordachte politieke opvattingen. Zo koos hij bewust voor statenloosheid, uit weerzin tegen het nationalisme: „Dat is een soort kinderziekte, zoiets als de mazelen.”

Er zijn futieler historische series, waarin juist de nostalgie naar de 19de eeuw luidruchtig gevierd wordt. Dit is eerder een celebratie van de 20ste eeuw, en wat we daar nu nog aan zouden kunnen hebben.

Terugkijken is niet makkelijk op National Geographic, maar er zijn wel vaak herhalingen. Ik verwacht de serie en eventuele vervolgen (ik hoop op Alan Turing) ook terug te zien op andere zenders en platforms.