Zweedse studie naar microplastics was niet zuiver

Wetenschapsfraude

Een Zweedse studie waarin bleek dat vissenlarven liever microplastics eten dan gewoon voedsel kan naar de prullenbak.

Vislarve met plastic in z’n darm. Foto Oona Lönnstedt

Twee biologen van de Uppsala Universiteit in Zweden hebben ‘wetenschappelijk oneerlijk’ gehandeld. Dat heeft de Zweedse centrale ethische raad (Central Ethical Review Board, CERB) bepaald. Het artikel dat de twee onderzoekers vorig jaar juni in het tijdschrift Science hebben gepubliceerd, over schadelijke effecten van plasticvervuiling op vissen, moet worden teruggetrokken, zo vindt de raad.

De raad is in haar rapport niet alleen kritisch over de onderzoekers, maar ook over het tijdschrift Science, en de Uppsala Universiteit. Science, is in gebreke gebleven bij het controleren van de data bij de studie. En de Uppsala Universiteit krijgt kritiek, omdat die in een eigen onderzoek al binnen anderhalve maand na publicatie van het artikel concludeerde dat wangedrag van de onderzoekers niet aangetoond kon worden.

Oona Lönnstedt en Peter Eklöv. @

Vrijwel meteen nadat het artikel van de biologen Oona Lönnstedt en Peter Eklöv in Science was gepubliceerd, op 3 juni 2016, ontstond er onenigheid over. Het artikel beschrijft de invloed van verschillende concentraties microplastic op het uitkomen van baarzeneitjes en de ontwikkeling van baarzenlarven. Bij hogere concentraties microplastic in het water kwamen er minder eitjes uit, waren er meer larven inactief, en aten de larven minder. De publicatie kreeg veel aandacht van de internationale pers.

Maar al twee weken later schreven zeven andere onderzoekers in een brief aan Science en aan de Uppsala Universiteit dat de studie van alle kanten rammelde. De experimenten zoals ze in het artikel beschreven stonden, waren veel uitgebreider dan in werkelijkheid uitgevoerd. In ieder geval twee van de briefschrijvers hadden in het laboratorium gewerkt waar Oona Lönnstedt haar experimenten uitvoerde, en hadden alles met eigen ogen gezien. De eitjes en larven waren minder lang blootgesteld aan microplastic dan beschreven. Het aantal gebruikte aquaria en vissen lag veel lager dan beweerd. Volgens Lönnstedt handelden de briefschrijvers uit jaloezie.

De Zweedse ethische raad stelt vast dat Lönnstedt en Eklöv voor hun onderzoek op baarzen geen goedkeuring hadden van de commissie voor dierethiek – wel voor andere vissoorten – hoewel ze dat in hun Science-artikel wel beweren.

De raad vroeg de oorspronkelijke data van het onderzoek op. Die bleek weg. De onderzoekers voerden aan dat hun computer gestolen was. Uiteindelijk leverden ze slechts „zwakke fragmenten” van die data aan. De antwoorden van Lönnstedt en Eklöv op de vele vragen van de raad noemt ze „gebrekkig, soms tegenstrijdig”.

De Uppsala Universiteit wil nog niet reageren op de kritiek van de raad. Ze laat weten zo snel mogelijk met een besluit te komen in deze zaak. Lönnstedt en Eklöv hebben tegenover de nieuwsdienst van het tijdschrift Nature laten weten dat ze hun artikel zullen terugtrekken.