Commentaar

Toegang van politie en OM tot biodatabanken onjuist en gevaarlijk

DNA-databanken, je hoeft ze niet eens zelf te organiseren, ze ontstaan gewoon vanzelf. En probeer er dan maar eens af te blijven, als rechercheur die net dat ene stukje bewijs zoekt dat een bepaalde onvindbare verdachte kan linken aan een verkrachting.

In die zin is het deurtje dat in hetZeggenschap Lichaamsmateriaal is opengezet voor politie en justitie niet vreemd. Heus, alleen bij ernstige misdrijven en in ‘uitzonderlijke gevallen’ wil justitie toegang tot de ‘biobanken’ waarin inmiddels celmateriaal van 14 miljoen personen is opgeslagen, beschikbaar voor wetenschappelijk onderzoek. Het wetsvoorstel beoogt de ‘autonomie en de zeggenschap’ van de donor over zijn lichaamsmateriaal voor wetenschappelijk onderzoek te vergroten, zonder ‘onnodige belemmeringen’ op te werpen. Prima. Moet gebeuren. De branche is er al jaren mee bezig, met een prima functionerende gedragscode. Maar een wet is veiliger.

Dat demissionair minister Schippers (Volksgezondheid, VVD) de verleiding niet kon weerstaan om dat nuttige voorstel te belasten met een achterdeurtje voor de opsporingsautoriteiten is zeer te betreuren. Met je plas naar de dokter is echt iets anders dan met je plas naar de politie. Je moet er als burger maar op vertrouwen dat het blijft bij ‘uitzonderlijke gevallen’ en ‘ernstige misdrijven’. In de goeiige gedachte dat dit nooit jou zal treffen, maar altijd de kwaadaardige Ander die niet onbestraft mag blijven.

Hier gebeurt iets dat principieel onjuist is en ook gevaarlijk. Hier worden het ziekenhuis en de opsporing aan elkaar geknoopt – ‘meer handen aan het bed’ kunnen ultimo dus ook van de politie zijn. Je moet er ook maar op vertrouwen dat dit achterdeurtje voor de politie niet door een volgend kabinet verder opengezet zal worden. Is het opsporingsbelang van gewone misdrijven immers écht zoveel minder groot dan dat van ernstige misdrijven? Dergelijke nuances plegen politiek snel te verwaaien.

Er zijn nog wel meer databanken ontstaan die voor de opsporing interessant zijn. Neem de vingerafdrukken die we aan de paspoortregistratie afstaan; de hielprik bij kinderen. Ook de doelen van die wetten en regels kunnen best gewijzigd worden. De opsporingsverleiding van die registraties moet enorm zijn. Toch moet daar niet aan worden toegegeven. Een geborgde toegang voor de wetenschap tot lichaamsmateriaal verschilt fundamenteel van toegang voor de politie. Als het kabinet een nationale DNA-databank voor de gehele bevolking wil met een opsporingsdoelstelling moet het daarvoor uitkomen. En dat niet terloops elders trachten te regelen.