Formatieblog

Harde kritiek CDA-prominent Wijffels op Buma

Automatische verversing

Schippers: we zijn regeerakkoord al aan het schrijven

De vier partijen die in gesprek zijn over een nieuw kabinet zijn op onderdelen al met het schrijven van een regeerakkoord begonnen. Dat zei informateur Edith Schippers (VVD) donderdagavond op haar wekelijkse persconferentie over het onderhandelingsproces.

Ook is er „overeenstemming over verschillende onderwerpen bereikt.” Maar dat is volgens haar nog geen garantie dat de formatiegesprekken met VVD, CDA, D66 en GroenLinks ook zullen slagen. Er wordt op bepaalde dossier ook „stevig gebotst”, waaronder op Klimaat en Energie.

Over dat onderwerp ontstond donderdag ophef nadat CDA-veteraan Herman Wijffels zich in een interview met het AD uiterst kritisch had uitgelaten over CDA-leider Sybrand Buma. Buma zou volgens Wijffels alle milieuvoorstellen van GroenLinks blokkeren.

Schippers in brief: ik kan eigenlijk niks zeggen


Foto ANP / Bart Maat

Een groot deel van de Tweede Kamer vroeg erom, en dus voldeed informateur Edith Schippers aan het verzoek om een brief aan de Kamer te schrijven over de voortgang van de formatiegesprekken tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Maar veel nieuwe informatie staat er zoals verwacht niet in de brief.

Schippers schrijft dat haar rol erop gericht is de kans van slagen van deze formatiepoging zo groot mogelijk te maken. En daarbij "past terughoudendheid in de informatie die ik kan verstrekken", schrijft ze:

"Tussenstanden bemoeilijken onderhandelingen, en daarmee de invulling van de opdracht die uw Kamer mij verstrekte. Besluiten en compromissen zijn pas definitief als overeenstemming over een totaal coalitieakkoord is bereikt."

De informateur schrijft dat ze openheid probeert te geven door de planning van de gesprekken elke keer te openbaren en de pers één keer per week, op donderdag, bij te praten. Verder licht ze Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib met regelmaat in en gaat ze komende week Koning Willem-Alexander weer bijpraten.

Schippers schrijft dat "de belangrijke thema’s voor de komende kabinetsperiode inmiddels aan bod gekomen" in de Stadhouderskamer. Hoe ver de partijen zijn en of het gaat lukken om een kabinet te vormen kan Schippers ook nog niet zeggen:

"De inzet aan de onderhandelingstafel is groot. In deze fase van de informatie is een precieze indicatie van het tijdpad voor komende periode niet mogelijk, net zo min als uitsluitsel over de vraag of een akkoord wel of niet binnen bereik is."

Schippers herhaalt in de brief dat het haar streven is dat er in elk geval voor de zomer een nieuw kabinet is.

Buma wil niet inhoudelijk ingaan op berichtgeving AD

CDA-leider Sybrand Buma wilde zojuist voor aanvang van de formatiebesprekingen niet inhoudelijk reageren op de berichtgeving in het AD van donderdagochtend. "Voor mij geldt dat het resultaat van deze onderhandeling het belangrijkste is en dat heb ik tot nu toe willen laten zien door geen mededelingen te doen over wat er om de formatie heen allemaal gebeurt", zei Buma. De kritiek van CDA-prominent Herman Wijffels op zijn milieustandpunt laat hij voor de rekening van Wijffels. "Ik ga niet becommentariëren wat hij zegt", aldus Buma.

De onderhandelaars van andere partijen waren iets ruimhartiger in hun commentaar. D66-leider Alexander Pechtold "kan zich niet herkennen" in het verhaal dat het CDA alle milieumaatregelen blokkeert. "Voor alle partijen zijn er moeilijke onderwerpen, maar iedereen doet z'n best er iets van te maken", zei Pechtold. VVD-onderhandelaar Halbe Zijlstra zei dat er weinig klopt van het verhaal van het AD. GroenLinks-leider Jesse Klaver heeft er nog steeds vertrouwen in "dat we mooie dingen op het gebied van klimaat kunnen doen".

Harde kritiek CDA-prominent Wijffels op Buma


Foto ANP / Martijn Beekman

Het was zo rustig en tam rond de kabinetsformatie, maar donderdagochtend komt het AD plotseling met pikant nieuws over en uit het CDA-kamp. CDA-prominent Herman Wijffels, voormalig informateur, krijgt in de krant het podium om keiharde kritiek te leveren op CDA-leider Sybrand Buma. Volgens Wijffels heeft Buma "geen idee over wat er allemaal moet gebeuren" als het gaat om het aanpakken van de klimaat- en milieuproblemen. "Die man heeft helemaal niets met het duurzaamheidsvraagstuk", zegt hij zelfs over de CDA-leider, die hij even later ook nog met de Amerikaanse president Trump vergelijkt.

Wijffels beweert in het interview ook, op basis van zijn contacten binnen de partij, dat Buma aan de formatietafel 'nee' zou zeggen tegen bijna alle groene maatregelen die op tafel komen. Het AD schrijft dat "bronnen rond de formatieteams van VVD, D66 en GroenLinks" dat beeld tegenover de krant bevestigen.

Het is niet voor het eerst dat Wijffels zich tijdens deze formatie kritisch uitlaat over het CDA. Op Radio 1 zei hij eind april al zich niet meer thuis te voelen bij het CDA vanwege het milieustandpunt en leiderschap van Buma. "Kennelijk heeft de leiding van de partij op dat thema (duurzaamheid - red.) geen thuis te geven. Kennelijk hebben die mensen er weinig mee", zei Wijffels.

Buma zelf heeft nog niet gereageerd op de kritiek van Wijffels in het AD, maar zal daar zo voor aanvang van de formatiebesprekingen ongetwijfeld naar worden gevraagd. De onderhandelaars van CDA, VVD, D66 en GroenLinks beginnen om 10.15 uur aan een lange dag van onderhandelingen: 's ochtends wordt gesproken tot ongeveer 12.45 uur, waarna er ook nog sessies staan gepland van 14.30 uur tot 18.00 uur en van 19.00 uur tot 21.00 uur. Informateur Edith Schippers geeft naar verwachting daarna haar wekelijkse persconferentie. Ze stuurt donderdag of vrijdag ook aan de Tweede Kamer een brief met informatie over de stand van zaken van de kabinetsformatie.

Schippers stuurt Kamer brief over formatie


Foto ANP / Bart Maat

Informateur Edith Schippers stuurt zo snel mogelijk deze week een brief naar de Tweede Kamer over de formatie. Dat bevestigt het Bureau woordvoering kabinetsformatie.
PVV-leider Geert Wilders kreeg woensdag in de Kamer bijval van veel collegafractievoorzitters toen hij het verzoek deed om een brief van informateur Edith Schippers over de voortgang van de formatiebesprekingen tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks. De gesprekken duren nu zes weken en ondertussen "ligt het landsbestuur op z'n gat", zei Wilders. De PVV-leider wil van Schippers weten hoe lang de besprekingen nog gaan duren, waarover de partijen al wel en geen overeenstemming hebben bereikt en ten slotte, plagerig richting de VVD: "Gaat dat huwelijk tussen de VVD en GroenLinks er komen of niet?" Wilders vindt het merkwaardig dat de pers wel elke donderdag door Schippers wordt geïnformeerd en de Kamer tot nu toe niet.

Wilders kreeg steun van alle andere partijen uit de Kamer die niet aan de onderhandelingstafel zitten. SGP-fractievoorzitter Van der Staaij ziet graag een "tussentijds verslag van de bevindingen" en Denk-leider Kuzu noemde "transparantie van belang" voor het proces.

De onderhandelende partijen waren zoals verwacht minder enthousiast over Wilders' voorstel. CDA-leider Sybrand Buma zei "alle begrip" te hebben voor het verzoek, maar benadrukte dat "een proces met vier verschillende partijen tijd nodig heeft". Hij ziet meer in het afleggen van verantwoording achteraf. VVD-leider Rutte viel hem bij. "Tussentijds mededelingen doet de kans afnemen dat de onderhandelingen succesvol afgerond worden." Pechtold (D66) en Klaver (GroenLinks) vielen hun medeonderhandelaars bij.

De opstelling van de vier partijen, die samen een meerderheid hebben, bracht Kamervoorzitter Khadija Arib in een lastige positie. Het regelement van de Kamer schrijft volgens haar voor dat voor een verzoek aan de informateur een Kamermeerderheid wel degelijk nodig is. Ze beloofde "de gevoelens" van de minderheid van de Kamer over te brengen aan Schippers. De informateur wil aan het verzoek van de Kamer om een brief te sturen voldoen, bevestigt een woordvoerder van het Bureau woordvoering kabinetsformatie. Wanneer de brief er is en wat daar precies in komt te staan kan de woordvoerder niet zeggen.

Onderhandelingen hervat

De onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en GroenLinks zijn woensdag rond 10.00 uur weer begonnen met de onderhandelingen over een nieuw kabinet. De ochtendessie duurt tot ongeveer 12.30 uur en daarna praten de partijen van 14.00 uur tot omstreeks 18.00 uur verder.

Zowel dinsdagavond als woensdagochtend lieten de onderhandelaars niets los over de voortgang van hun gesprekken. CDA-leider Buma zorgde woensdag bij binnenkomst voor wat meligheid met zijn antwoord op een vraag van BNR-journalist Jeroen Stans:

PVV-leider Geert Wilders gaat woensdag in de Tweede Kamer een brief van informateur Schippers vragen over de voortgang van de formatie. Het is nog onduidelijk of hij daarvoor voldoende steun krijgt in de Kamer. SP-leider Emile Roemer steunt het verzoek van Wilders, zei hij woensdag tegen persbureau ANP:

"Het is nu al wekenlang oorverdovend stil. De onderhandelende partijen hebben zo'n beetje alle belangrijke onderwerpen van de agenda gehaald. Maar het land staat niet stil. Dit moet geen gebed zonder eind worden."

Onderhandelaars praten alleen 's middags

Een relatief korte formatiedag dinsdag, ondanks de aankondiging van informateur Schippers vorige week dat er deze week "meters moeten worden gemaakt". VVD, CDA, D66 en GroenLinks onderhandelen dinsdag alleen tussen 14.00 uur en 18.15 uur. Maar dat heeft alles te maken met de fractievergaderingen in de Tweede Kamer dinsdagochtend, die fractievoorzitters Mark Rutte (VVD), Sybrand Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66) en Jesse Klaver (GroenLinks) voorzitten. De Tweede Kamer keert dinsdag terug van het meireces, dat twee weken duurde.

De onderhandelende partijen houden zich nog altijd strikt aan de afgekondigde radiostilte en laten weinig tot niets los over de voortgang van de gesprekken. VVD-leider Rutte zei maandagavond na de formatiedag tegen de aanwezige pers: "Dag voor dag ploeten wij voert". Hij benadrukte dat deze formatie met vier partijen ingewikkelder is dan die in 2012, toen alleen VVD en PvdA samen om tafel zaten.

Nieuwe formatieweek: er moeten meters worden gemaakt

Er moeten deze week "meters worden gemaakt". Dat zei informateur Edith Schippers donderdag tegen de pers na de korte vergaderweek van vorige week: alleen op woensdag en donderdag werd onderhandeld tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Schippers zei donderdag te verwachten dat er deze week wel eens meer ook in de avonduren vergaderd zal worden omdat de onderhandelingen momenteel "uitermate concreet" zijn. Maandag wordt er nog niet echt in de avond onderhandeld: er staan twee sessies gepland, die wel wat langer duren dan voorheen (van 10.30 uur tot 13.00 uur en van 14.30 uur tot 18.30 uur).


Foto ANP / Martijn Beekman

De gesprekken van maandag staan natuurlijk weer onder leiding van informateur Edith Schippers. Onze verslaggever Enzo van Steenbergen schreef zaterdag hoe zij de onderhandelingen tussen de vier partijen leidt. Zo gaf ze de onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en GroenLinks huiswerk mee tijdens het reces. Alle partijen moesten een pitch uitwerken over een bepaald onderwerp, zoals klimaat, defensie of arbeidsmarkt. Belangrijkste voorwaarde: de partijen moesten de belangen van de mede-onderhandelaars meewegen in hun voorstel. Betrokkenen vertellen ook dat Schippers een belangrijke voorwaarde voor het begin van de besprekingen had. In een-op-eengesprekken met de vier partijleiders eiste ze dat het een serieuze poging zou worden een kabinet te vormen. Voor politiek theater wenste Schippers zich niet te lenen. Rutte, Buma, Pechtold en Klaver wisten niet hoe snel ze hun serieuze bedoelingen moesten uitspreken.

Pechtold ontkent dat over ministersposten wordt gesproken

De onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en GroenLinks lieten na afloop van hun enige onderhandelsessie deze donderdag, rond 16.15 uur, niets los over de voortgang van hun gesprekken. D66-leider Alexander Pechtold ontkende wel berichtgeving van RTL Nieuws donderdagmiddag dat aan de formatietafel al over de verdeling van ministersposten wordt gesproken. Pechtold noemde dat "complete onzin". RTL schrijft donderdag dat er al "voorzichtig" over de verdeling is gesproken.

Informateur Edith Schippers stond de pers kort te woord bij de Stadhouderskamer, in plaats van haar wekelijkse persconferentie te houden. Schippers ontkende net als de onderhandelaars dat al over de verdeling van ministersposten is gesproken. Ze zei dat er deze week onder meer over de financiën is gesproken en dat daarin vorderingen worden gemaakt. Schippers noemde de onderhandelingen "uitermate concreet". Ze sluit niet uit dat de vier partijen volgende week ook meer in de avonden gaan onderhandelen. "Er zullen meters gemaakt moeten worden", zei Schippers.

Schippers zei het "ongelooflijk knap" te vinden van GroenLinks-leider Jesse Klaver dat hij woensdag weer aanschoof bij de onderhandelingen. Klaver verloor vorige week zijn moeder, de begrafenis vond dinsdag plaats.

Foto ANP / Bart Maat

Vrijdag wordt er, zoals iedere week, niet onderhandeld. Daarom gaan de onderhandelingen maandagochtend verder.

Formatie dobbert voort

De onderhandelaars van de vier partijen kwamen woensdagavond om kwart over acht naar buiten. Daar gaven ze de gebruikelijke nietszeggende antwoorden, zoals CDA-leider Buma die zei dat was gesproken over de vorming van een nieuw kabinet. VVD-leider en demissionair premier Rutte verontschuldigde zich wederom dat hij niets kon meedelen en zei alleen dat het zo nog weken kan doorgaan.

De onderhandelaars van VVD, CDA, D66 en GroenLinks vergaderen morgen, donderdag, tussen 13.00 en 16.00 uur verder onder leiding van informateur Edith Schippers. Rutte zal daar wegens ,,een privé-verplichting’’ niet bij zijn. Namens de VVD zal Halbe Zijlstra de gesprekken alleen voeren. Er is morgen maar beperkt tijd omdat veel onderhandelaars verplichtingen hebben in verband met dodenherdenking.

Klaver: verdrietig, maar ik moet verantwoordelijkheid nemen

"Mijn moeder heeft me altijd geleerd dat de mens nooit een beproeving krijgt die hij niet aankan, en daarom ben ik hier." Dit zei GroenLinks-leider Jesse Klaver woensdagmiddag vlak voor de onderhandelingen over een nieuw kabinet weer begonnen. Vorige week overleed de moeder van Klaver op 51-jarige leeftijd. De begrafenis was dinsdag in Roosendaal. "Ik ben verdrietig", zei Klaver. "Maar mijn hoofd staat er wel naar. Mijn moeder zou niet anders hebben gewild dan dat ik hier vandaag ben om mijn verantwoordelijkheid te nemen."

Na een week reces zijn de onderhandelingen over een kabinet van VVD, CDA, D66 en GroenLinks weer begonnen. De partijleiders hebben uitgerust en vakantie gehad, maar hadden van informateur Edith Schippers ook stukken meegekregen om te lezen. De informateur heeft de partijen ook gevraagd om eerder besproken plannen – inhoudelijk zeggen de partijen er niets over – verder uit te werken.

Foto ANP / Bart Maat

Klaver zei blij te zijn met het pleidooi van diverse grote bedrijven zoals Gasunie, Schiphol en ING om te komen tot een helder klimaatbeleid voor de lange termijn. Dit pleidooi hielden topmanagers van die bedrijven dinsdag na een bezoek aan Spitsbergen dat was georganiseerd door klimaatjournalist Bernice Notenboom. In Spitsbergen is de verandering van het poolklimaat door opwarming van de aarde goed te zien.

VVD-lijsttrekker Mark Rutte wilde niet op het pleidooi van de topmanagers ingaan. Hij zei: "We hebben inmiddels 250 brieven gekregen met verzoeken. Als we daar allemaal aan voldoen, dan hebben we twee keer de overheidsbegroting nodig."

Partijen praten verder, met minder financiële ruimte

De onderhandelingen tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks over de vorming van een nieuw kabinet worden woensdagmiddag, na een onderbreking van bijna twee weken, hervat. De gesprekken zouden eigenlijk dinsdag worden hervat, maar wegens het overlijden van de moeder van GroenLinks-leider Jesse Klaver werd dit uitgesteld naar woensdag. De onderhandelaars praten woensdag twee keer: van 14.00 uur tot 16.30 uur en van 17.00 uur tot 20.00 uur. Donderdag wordt er ook onderhandeld, vrijdag niet.

Met de gesprekken van woensdag gaan de onderhandelingen de vijfde week in. De afgelopen anderhalve week gebruikten de onderhandelaars om bij te komen van de verkiezingscampagne en eerste onderhandelingsweken, hoewel het voor Jesse Klaver vooral een hele verdrietige week werd met het overlijden van zijn moeder.


Foto ANP / Robin van Lonkhuijsen

Informateur Edith Schippers zei op 20 april, de laatste dag voor de onderbreking van de gesprekken, dat ze het idee heeft dat "iedereen aan tafel zit om er een succes van te maken" en zij heeft het vertrouwen dat dit ook mogelijk is. "Als het vertrouwen er niet was, zou een partij of ik het proces stoppen", zo zei de informateur. Op de vraag of de partijen er samen uit gaan komen, antwoordde Schippers: "Ik heb het idee dat dit zeker wat kan worden, maar het kan ook hartstikke fout gaan."

Schippers maakte die donderdag ook bekend dat de onderhandelaars voor een vervelende financiële verrassing zijn komen te staan. Demissionair minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën, PvdA) heeft de partijen moeten melden dat de financiële ruimte voor de komende jaren minder is dan verwacht door "een aantal tegenvallers en huidige dossiers die het kabinet heeft af te handelen". De informateur denkt dat de gesprekken tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks er door deze ontwikkeling "niet makkelijker op worden". Om welke bedragen het gaat wilde Schippers niet zeggen.