Het Duitse leger kampt intern structureel met affaires

Extreem-rechtse militair

Gaat het niet over gebrekkig materieel, dan wel over wangedrag op kazernes. De Duitse Minister van Defensie Ursula von der Leyen reageert geërgerd.

Ursula von der Leyen, minister van Defensie

Aan ambities voor zijn krijgsmacht ontbreekt het Duitsland niet. Het land wil meer militaire verantwoordelijkheid nemen voor de veiligheid op het Europese continent. Het wil intensief samenwerken met de legers van Europese bondgenoten – zoals het al doet met onder meer Nederland. Van Afghanistan tot Kosovo tot Mali nemen Duitse militairen deel aan internationale operaties. En ondertussen gaat de defensiebegroting omhoog, wordt er meer personeel aangetrokken en schaft men extra materieel aan.

Des te pijnlijker dat de Bundeswehr, de Duitse strijdkrachten, keer op keer met interne problemen in het nieuws komt. Gaat het niet over gebrekkig materieel, dan wel over wangedrag op kazernes.

In verband met dat laatste sprak minister van Defensie Ursula von der Leyen deze week geërgerd van „een opeenstapeling van gevallen in de Bundeswehr”. Door de jongste affaire staat haar eigen politieke toekomst op het spel: een Duitse militair met extreem-rechtse ideeën, die zich in 2015 onder een valse naam als asielzoeker heeft aangemeld, wordt ervan verdacht dat hij een terreuraanslag wilde plegen. Het leger had al jaren aanwijzingen over zijn extremistische ideeën maar deed daar niets mee.

Oud-president Gauck en minister van Justitie Maas zouden op zijn lijst van mogelijke doelwitten staan. En het lijkt erop dat deze Franco A. op zijn kazerne in het Franse Illkirch deel uitmaakte van een klein extreem-rechts netwerk. Woensdag bezocht de minister deze basis, waar de Frans-Duitse brigade gelegerd is waar Franco A. deel van uitmaakte. De politieke spanning over de kwestie was zo hoog opgelopen, dat ze er een bezoek aan de Verenigde Staten voor afzegde.

Pas zes jaar geleden is in Duitsland de dienstplicht opgeschort. Het 180.000 man sterke beroepsleger (landmacht, luchtmacht en marine) moet zich bewijzen in een land dat, sinds de Tweede Wereldoorlog, geen sterke militaire cultuur meer heeft. Anders dan in bijvoorbeeld Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk is de rol van het leger in Duitsland niet vanzelfsprekend. Daardoor ontstaat snel een gevoel van miskenning bij de militairen.

Als door een adder gebeten

De voorzitter van de belangenvereniging van militairen, reservisten en veteranen, Deutscher Bundeswehrverband (200.000 leden), reageerde dan ook als door een adder gebeten, toen Von der Leyen deze week naar aanleiding van de reeks affaires zei dat het leger kampt met zwak leiderschap en een verkeerd begrepen saamhorigheid. „Ongelooflijk”, aldus voorzitter André Wüstner, dat alle militairen over één kam worden geschoren. En de militaire ombudsman wierp Von der Leyen voor de voeten dat leiding geven aan de top begint.

Maar het valt moeilijk te ontkennen dat het leger een structureel probleem heeft in de omgang met wangedrag in de rangen. Dit jaar alleen al zijn drie legerplaatsen in opspraak gekomen door vernedering en mishandeling bij initiatierituelen en systematische seksuele intimidatie – waartegen niet, of heel traag werd opgetreden. Er heerst angst bij leidinggevenden om superieuren met slecht nieuws te confronteren.

Von der Leyen heeft eind april het hoofd van de militaire opleidingen ontslagen, maar erkent zelf dat het probleem daarmee nog niet is opgelost.