Le Pen irriteert, Macron blijft glimlachen

Tv-debat van de twee Franse presidentskandidaten

Het debat, drie dagen voor de verkiezingen, was keihard, zoals verwacht. Macron kende de dossiers veel beter. Tegen Le Pen: „U doet geen voorstellen.”

De presidentskandidaten Marine Le Pen (links) van het nationaal-populistische Front National en Emmanuel Macron van de links-liberale beweging En Marche!, woensdagavond vlak voor het tv-debat. Foto Eric FEFERBERG/AFP

Met een vanaf de eerste minuut stekelig televisiedebat zijn de Franse presidentskandidaten Emmanuel Macron en Marine Le Pen woensdag de laatste fase van de verkiezingscampagne ingegaan. Terwijl Macron vaak op professorale toon poogde uit te leggen wat zijn plannen waren, bestond de strategie van Le Pen vooral uit ontregelen en reageren.

Macron, zei Le Pen al in haar openingsstatement, is de kandidaat „van de wilde globalisering”, „van de armoede”, „van de oorlog van iedereen tegen iedereen”, van „plundering van onze grote ondernemingen”. En hij is volgens haar bovenal de ideologische zoon van vertrekkend president François Hollande. Le Pen, reageerde Macron, is „de werkelijke erfgenaam (…) van een naam, een partij en een systeem dat bloeit op de boosheid van de Fransen”.

Het debat was nogal chaotisch door de gebrekkige debatleiding en de agressieve toon van Le Pen. Zo werd het een ruim tweeënhalf uur durende voortzetting van de harde persoonlijke strijd van de laatste paar dagen. In interviews en verkiezingsbijeenkomsten liet Le Pen sinds de eerste kiesronde geen kans onbenut om Macron neer te zetten als „voortzetting” van Hollandes ongeliefde regeringsbeleid en als representant van het „systeem”. Sociaal-liberaal Macron koos er de laatste dagen voor om Le Pen aan te spreken op de extreem-rechtse geschiedenis van haar partij, het Front National, en haar gebrek aan oplossingen.

Le Monde vat het debat samen in vijf minuten:

In het debat kwam Le Pen al vroeg in problemen bij economische kwesties. Ze moest regelmatig grasduinen in haar mapjes met voorbereide teksten en dat had soms pijnlijke gevolgen. In een woordenwisseling over de verkoop van het Franse telecombedrijf SFR, waar Macron volgens haar als minister verantwoordelijk voor zou zijn geweest, bleek ze haar argumenten te ontlenen aan aantekeningen over de verkoop van energiegigant Alstom. „Madame Le Pen, u leest een blaadje voor dat niet over het dossier gaat waarover u spreekt”, reageerde Macron enigszins triomfantelijk. „Dat is triest.”

„U weigert verantwoordelijkheid te nemen”, zei Le Pen verschillende keren tegen „monsieur le ministre” die zijn rol onder Hollande (als economisch adviseur en later als minister van Economie) juist probeerde te relativeren. „U verdedigt niet het hogere belang van de natie, maar privébelangen”, zei ze. Ze verweet hem de „kilheid van de zakenbankier” die hij „waarschijnlijk altijd zal blijven”. Macron reageerde meestal laconiek. „U zegt wat er allemaal niet goed gaat, maar u doet geen voorstellen.” En, steeds weer: „Frankrijk verdient beter.”

Terwijl Le Pen maandenlang aan haar presidentiële imago heeft gewerkt, trok ze nu alle registers open in een poging de continu minzaam glimlachende Macron te irriteren. Het rechtstreekse duel was voor haar de laatste kans om haar grote achterstand in de peilingen in te halen en de door haar gewenste politieke breuklijn tussen „globaliseerders” (Macron) en „patriotten” (zij) verder uit te diepen. Een groot aantal kiezers dat in de eerste ronde op de linkse kandidaat Jean-Luc Mélenchon of op de centrum-rechtse François Fillon stemden, blijft zondag thuis. Toch krijgt Macron volgens de peilingen nog altijd ongeveer 60 procent van de stemmen.

Le Pen leek afgelopen week een van haar belangrijkste punten te hebben afgezwakt: vertrek uit de euro is niet meer de grootste prioriteit. Het stond in ieder geval niet meer in haar naar kiezers opgestuurde kernprogramma voor de tweede stemronde. Slechts 28 procent van de Fransen wil terug naar de Franse franc. Veel kiezers met spaargeld of een eigen huis zien haar plannen om tot een ‘Frexit’ te komen als een struikelblok. De verschuiving van prioriteiten leek het gevolg van een akkoord met de „souverainiste” Nicolas Dupont-Aignan, goed voor 1,7 miljoen stemmen in de eerste ronde en nu Le Pens kandidaat voor het premierschap.

Maar de verwarring over wat ze nu precies wil is groot. Haar adviseur Florian Philippot, de architect van de anti-EU-agenda, hield deze week vol dat een jaar na de presidentsverkiezing de Fransen hun baguettes weer met Franse francs kunnen kopen. Daarnaast zou een Europese rekenmunt, zoals de ecu voorafgaand aan de euro, moeten blijven bestaan voor bedrijven die internationale handel drijven.

„Een groot bedrijf”, reageerde Macron belerend, „kan niet aan de ene kant in euro’s betalen en zijn werknemers aan de andere kant in francs. U zegt maar wat.” In een ingestudeerd opzetje verweet Le Pen hem voor alles de „zegen” van de Duitse bondskanselier Merkel te willen vragen. „Frankrijk zal hoe dan ook door een vrouw geleid worden, door mij of door mevrouw Merkel.”

Het was voor het eerst dat een kandidaat van het Front National deelnam aan het traditionele debat voor de finale kiesronde. Toen Jean-Marie Le Pen, de vader van Marine en oprichter van het FN, in 2002 de tweede ronde had bereikt, weigerde Jacques Chirac met hem in debat te gaan omdat hij „het alledaags maken van intolerantie en haat niet [kon] accepteren”, zei hij. Macron zei in februari al graag met Marine Le Pen in debat te willen.

Niet eerder lagen de wereldbeelden van twee kandidaten in de finale van de Franse presidentsverkiezingen zo ver uit elkaar, concludeerden analisten na afloop van het debat. „Met Le Pen is het onmogelijk debatteren”, concludeerde de linkse krant Libération donderdagochtend. „Het debat loopt uit op een handgemeen”, kopte de conservatieve Le Figaro. In een snelle peiling van bureau Elabe noemde 63 procent van de kijkers Macron het meest overtuigend.