‘Ik ben in een cartoon beland’

dag van de persvrijheid

De Turkse tekenaar Musa Kart is opgepakt op verdenking van steun aan de PKK. Er hangt hem een straf van 29 jaar boven het hoofd.

Een gewraakte tekening van Musa Kart. De ene dief zegt tegen de andere: "Je hoeft niet te haasten, we hebben een hologram als nachtwarker." Musa Kart

In een cartoon zit de Turkse tekenaar Musa Kart in een vogelkooi. Met gebogen hoofd staart hij naar de kranten om hem heen. Het haakje bovenop de kooi is een halve maan met een ster – symbolen van de Turkse vlag. Naast de kooi is een inktpot omgevallen; de inkt vormt de naam van president Erdogan.

Deze tekening van de Mexicaan Antonio Rodriguez is een van de vele die internationale collega’s van Kart op Twitter hebben gezet. Ze reageerden op een oproep van Amnesty International om onder de hashtag #FreeTurkeyMedia solidariteit te tonen met de ruim 150 gevangen journalisten in Turkije. Er waren zoveel reacties, dat de mensenrechtenorganisatie besloot er een wedstrijd van te maken. De deadline voor inzendingen is deze woensdag, de dag van de persvrijheid.

Kart werd in november samen met diverse collega’s van de oppositiekrant Cumhuriyet opgepakt op verdenking van steun aan de Koerdische guerrillabeweging PKK en de beweging van imam Fethullah Gülen, die verantwoordelijk wordt gehouden voor de mislukte coup. De krant zou betrokken zijn geweest bij „perceptieoperaties” om Turkije en Erdogan af te schilderen als „een staat en een president die terrorisme steunen”.

Kart zelf is aangeklaagd wegens „hulp aan een gewapende terreurorganisatie zonder lid te zijn” en „misbruik van vertrouwen”. Volgens waarnemers bestaat het bewijs in de aanklacht grotendeels uit tweets en berichten uit de media. De rechtszaak begint op 24 juli. Er hangt Kart een maximale gevangenisstraf van 29 jaar boven het hoofd.

Freedom of the Press Award

Het is niet de eerste keer dat Kart de toorn van de Turkse autoriteiten over zich heen krijgt. Als vaste tekenaar van Cumhuriyet, waarvoor hij sinds 1994 een dagelijkse cartoon tekent, nam hij Erdogan geregeld op de korrel. Voor zijn werk, waarin hij overigens geen enkele machthebber spaart, kreeg hij onder meer de Courage in Editorial Cartooning Award en de Freedom of the Press Award.

In 2004 tekende Kart een cartoon van Gülen die een reusachtige legerlaars beklimt. Hij zegt: „We hebben de ideale grond gevonden om op te klimmen.” De achteraf gezien profetische tekening suggereerde dat leden van de Gülenbeweging het leger hadden geïnfiltreerd. Erdogan, die toen nog een bondgenoot van Gülen was, klaagde Kart aan wegens smaad. Maar hij werd vrijgesproken.

In 2014 werd Kart opnieuw voor de rechter gedaagd door Erdogan. Dit keer betrof het een cartoon waarin Erdogan de wacht houdt, terwijl twee dieven een kluis leeghalen. „Je hoeft niet te haasten”, zegt een van de dieven met een grijns. „We hebben een hologram als nachtwaker.”

De cartoon verwees naar een corruptieonderzoek dat maanden eerder was gelanceerd. Erdogans zoon, verschillende AKP-ministers en bevriende ondernemers werden verdacht van corruptie bij de aanbesteding van bouwprojecten. Prompt werd de aanklager van het onderzoek af gehaald en de zaak verdween in de doofpot.

Bij zijn proces merkte Kart op dat de enige die voor de corruptieaffaire terechtstond, de tekenaar was die de zaak aan de kaak stelde. „Ik denk dat we in een cartoon zijn beland”, zei hij tegen de rechter. Hij werd opnieuw vrijgesproken.

Zijn familie vreest dat het dit keer anders zal lopen, aangezien de repressie sinds de mislukte coup sterk is toegenomen. „Onze vader en echtgenoot is nergens schuldig aan, behalve aan het tekenen van cartoons, het bekritiseren van machthebbers, inclusief degenen die hij volgens de aanklacht zou steunen, zoals politieke tekenaars behoren te doen, en zoals zijn cartoons duidelijk laten zien.”