Grimmige lessen uit Silicon Valley

Boekbespreking

Het boek van Antonio García Martínez bevat tips voor start-ups en geeft een zeldzaam kijkje achter de schermen bij Facebook.

Antonio García Martínez verkocht zijn start-up en ging bij Facebook werken. Zijn project beviel niet, dus na een jaar kon hij weer vertrekken. Foto Robert Galbraith / Reuters

Don’t be evil, is het motto van Google. Maar ondanks het imago van frisse, jonge mensen die via een glijbaan naar een lagere verdieping gaan, zit er ook een schaduwkant aan Silicon Valley. In de streek van Californië waar techreuzen als Google, Apple en Facebook huizen, gaat het er uiteindelijk net zo hard aan toe als in andere bedrijfstakken.

Antonio García Martínez leerde deze donkere kant van Silicon Valley kennen toen hij er voor een start-up ging werken, daarna zijn eigen start-up begon en ten slotte bij Facebook in dienst ging. Hij schreef er het boek Chaos Monkeys over, dat in Amerika een bestseller werd en nu in het Nederlands is vertaald als Start-upmania – geld en gekte in Silicon Valley.

Het staat niet alleen vol lessen voor wie een start-up wil beginnen, het geeft ook een zeldzaam kijkje achter de schermen van een gesloten bedrijf als Facebook. Een onderneming die Martínez uiteindelijk enigszins verzuurd verlaat. In het boek beschrijft hij de sfeer binnen de organisatie zelfs als ‘bedrijfsfascisme’.

Egocentrische klootzak

Martínez heeft het ideale profiel voor Silicon Valley. Hij kan programmeren, is slim, brutaal en erg ambitieus. Zijn promotie in de natuurkunde breekt hij af om quant te worden bij Goldman Sachs: hij is daar een van de types die ingewikkelde beleggingsproducten maakt. Tijdens de bankencrisis in 2008 stapt hij over naar een start-up in Silicon Valley. Hij bouwt systemen waardoor internetgebruikers precies die advertenties krijgen die bij ze passen.

Martínez noemt zijn nieuwe baas een sadist met woede-uitbarstingen, die personeel om niks ontslaat, „een egocentrische klootzak en een sociopaat”. Aan rancune ontbreekt het niet in Start-upmania. Martínez heeft er al snel genoeg van en begint met twee collega’s voor zichzelf. Met hun bedrijfje AdGrok richten ze zich op een niche in online adverteren.

Gokken op een wonder

Ondertussen vliegen de lessen over start-ups je om de oren. Martínez heeft in zijn eerste baan geleerd dat je nooit moet gaan werken voor een start-up waar alle mensen van het eerste uur zijn vertrokken: “Het zijn niet de ratten die als eerste een zinkend schip verlaten, maar de bemanningsleden met een zwemdiploma.

Ook is er een eeuwige zoektocht naar geld van investeerders. Die queeste leert hem dat niet een goed idee bepaalt of je start-up slaagt, maar de mensen die het uitvoeren. Martínez: „Als je idee deugt, wordt het niet gestolen maar zul je het iedereen door de strot moeten rammen.”

Om een start-up te laten slagen mag er niet meer dan één wonder nodig zijn, anders is het kansloos. Meestal is dat ene wonder dat mensen het product massaal gaan gebruiken. Het toont aan waarom investeringen in start-ups puur gokwerk zijn, schrijft Martínez. „Het is alsof je roulette speelt met een sterk verlaagde winstkans”.

Het lukt hem en zijn compagnon uiteindelijk wel om iets van AdGrok te maken, maar het kost veel frustratie, moeite en vooral tijd. De relatie van Martínez loopt snel op de klippen en hij mist de eerste verjaardag van zijn kind. Zo gaat het eigenlijk bij alle start-ups, zegt Martínez. De oprichters zijn monomaan bezig met hun bedrijfje: dag en nacht wordt er geprogrammeerd en gewerkt. Uiteindelijk moet er iets zijn waar geld mee kan worden verdiend voordat de investeringen op zijn. Martínez schrijft: „Het cliché in de Valley luidt dat een start-up is alsof je van een klif springt en op weg naar beneden een vliegtuig bouwt.”

Als de drie met AdGrok een product klaar hebben, toont Twitter direct interesse. Om de verkoopprijs op te drijven, gaat Martínez ook met Facebook praten en daar zegt hij weer dat hij met Google in gesprek is. Het is misschien wel het interessantste deel van het boek, die verkoop van de kleine start-up en het spel van Martínez. Zodra er serieuze verkooponderhandelingen beginnen, wordt er bijvoorbeeld niet meer gemaild, maar alleen gebeld, want mail kan achteraf in een juridische procedure tegen je worden gebruikt.

Het kopen van een start-up draait vooral om het verwerven het talentvolle personeel. Ook hier speelt Martínez dubbelspel. Het bedrijf wordt verkocht aan Twitter en zijn twee compagnons gaan daar werken, zelf vertrekt hij naar Facebook. Dat kost hem en de investeerders enkele miljoenen, maar hij kan met zijn ambities meer bij Facebook dan bij Twitter.

Blinde aanbidding voor Zuckerberg

Uiteindelijk werkt Martínez maar een jaar bij Facebook. Uitgebreid beschrijft hij zijn verbazing over de bedrijfscultuur. Het doet er denken aan de totalitaire cultuur die Dave Eggers verzon in zijn roman The Circle. Martínez noemt het ‘fascistoïde’ hoe de werknemers blind achter oprichter Mark Zuckerberg aanlopen. Wanneer aartsvijand Google het eigen sociaal medium Google+ opzet, gaat Facebook in ‘lockdown’ en wordt er alles aan gedaan om Google te pareren. Op zondag mogen gezinsleden even langskomen om hun partner, vader of moeder te zien.

Het bedrijf draait om Zuckerberg, wie dichter bij hem staat heeft meer macht. Iedereen is bezig om bij Zuckerberg onder de aandacht te komen. Martínez heeft de pech dat hij met advertenties bezig is, een onderwerp dat Zuckerberg geen bal interesseert. Toch wordt zijn project uiteindelijk via Zuckerbergs rechterhand, Sheryl Sandberg, besproken met de grote baas. En in één vlotte beweging van tafel geveegd. Martínez heeft zijn lot verbonden aan zijn project en moet vertrekken.

Voor Nederlandse begrippen is Martínez misschien rijk geworden van zijn start-upavonturen, maar zijn keuzes en de torenhoge kosten voor levensonderhoud in Silicon Valley zorgen dat hij weinig geld overhoudt. Het levert uiteindelijk wel een matig geslaagd boek op. Matig omdat Martínez veel te breedsprakig is. De bijna vijfhonderd pagina’s hadden gehalveerd kunnen worden. Op de slechtste momenten is Start-upmania rancuneus en plat. Dat wordt gecompenseerd door de nuttige informatie: over start-ups, de investeerders, het mechanisme van de huidige online advertenties en het leven in Silicon Valley. Wie meer boeken over Silicon Valley las, wist al dat het romantische beeld niet op waarheid berust. Start-up mania maakt het nog grimmiger.